Россиялъул президент В. Путинил указалда рекъон, халкъал цолъиялъул лъагIеллъун лъазабураб 2026 сон Дагъистаналда Шамил имамасул гIумруялда, тарихалда бугеб гьесул кIваралъул хIакъалъулъ бицунел, гьеб бихьизабулел тадбираздалъун байбихьи лъикIаб гIаламат бугин абуни, мекъи ккеларо. Щайгурелъул Дагъистан цолъизабулеб гьесул къисматалъул бахIарчияб мисал буго гIелаз гIелазухъе кьун бачIунеб. Р. ХIамзатовас абухъе, нилъер республикаялъул гIемерисеб тарих хъван буго хвалчабазгун хунжруз....
Исана 155 сон тIубала имам Шамил Аллагьасул къадаралде щваралдаса. ГIемераб жо лъугьана гьелдаса нахъе, чанги балагьалги талихIалги къоял хIехьезеги рорхизеги ккана Дагъистаналъги магIарулазги. Гьезда гьоркьор рукIана имам веццаралги гьесде гъегъ баралги къоял. Амма сундухъго балагьичIого, кигIан мех баниги, кIочон течIо халкъалда Шамилги гьесул бахIарчияб тарихги, свинчIо гьев багьадурасдехун халкъалъул рокьиги хIурматги. МагIарулазул гьеб хIалги пикруги...
Дагьалъ цебегIан Хунзахъ районалда тIобитIана ХIариколо росдал школалъ 100 сон тIубаялъулаб юбилей. 2024 соналъго тIобитIизе кколеб букIараб гьеб байрам нахъбахъизе ккун букIана сверухълъи, нухал къачIаялъул хIалтIаби росулъ унел рукIиналда бан. ПалхIасил, байрамкъоялъ баркиялъулаб кIалъай гьабулаго, районалъул лъай кьеялъул нухмалъулей ПатIимат ХIамзатовалъ бицана цIалулъгун жамгIияб гIумруялъулъ школалъ ва коллективалъ гьабулеб жигараб гIахьаллъиялъул, цIалана районалъул нухмалъулев НурмухIамад...
Гьал къоязда, гIуцIаралдаса нусго сон тIубаялъул юбилей гIатIидго кIодо гьабуна Северияб Кавказалда бищун кIудияблъун рикIкIунеб Дагъистан Республикаялъул ГIалибег Тахо-Годил цIаралда бугеб миллияб музеялъ. Гьеб тадбир тIобитIараб куцалъул, музеялъул тарихалъул ва хIалтIул бицун нижеца гара-чIвари гьабуна музеялъул генералияв директор МухIамадов Пахрудин ГIумаровичасулгун. — Пахрудин, байбихьилин тарихалдаса. Музей кида гIуцIараб, лъил хIаракаталдалъун ва киб? — Музеялъул тарих...
Араб гIасруялъул 60 абилел соназ машгьурав режиссер Георгий Данелияца («Мимино», «Афоня», «Кин-дза-дза!») бахъизехъин букIун буго гIурус пачаясда рихарав наиб ХIажимурадил хIакъалъулъ драма. – ЦIакъ лъикIаб сценарий букIана Георгий Николаевичасул, — илан ракIалде щвезабулаан ХIажимурадил роль хIазе жиндир анищ букIарав машгьурав Вахтанг Кикабидзеца. – РакIчIун абизе кIола – дица гьениб роль хIазе букIана, амма кинабали лъалароан....
Ахъбердил МухIамад (1803-1843) Гьавуралдаса 220 сон Шамил-имамасул тIоцевесев мудир, маг1арул бахIарчияв бодул цевехъан. Цеве вукIарав кIиявго имам ГъазимухIамадидаги ХIамзатбегидаги цадахъ къеркьарав гьалмагъ вукIана гьев. Шамил-имам чIаго вукIагоги, гьев хисизе вугев чийилан абулаан гьесда. Щайгурелъул гьев рикIкIунаан имамасул кваранаб кверлъун ва Имаматалда Шамилидаса хадув кIиабилев чилъун. МагIарулаз гьесда абулаан Ахъбердил МухIамадин, яги Ахъбердилавилан. Гьесие щвана лъикIаб...
ГьаракIуниса СагIид (1763-1834) Гьавуралдаса 260 сон Г1алимчи, сиясатияв хIаракатчи, шигIир ва педагог. СагIид вукIана гъваридаб лъаялъул инсан. Гьесда лъалаан гIараб, парс, турк мацIал. Гьесухъ цIалулел рукIана лъабавго имам — ГъазимухIамад, ХIамзат-бег ва Шамил; гIалимзаби — Ярагъиса МухIамад, Игьалиса СагIид, Къарахъа МухIамадтIагьир, Гьолокьа Даитбег, Хъваршиса Загъалав, Эндиреялдаса Ташав ХIажи, Хунзахъа НурмухIамад, Яхсаялдаса Юсуп, Ахтиялдаса МирзагIали, Гъазданущиса...
7 июналда МахIачхъалаялда Профсоюзалъул минаялъул зал занкIун цIун букIана тарихчIужу ПатIимат ТахIнаевалъухъ гIенеккизе рачIарал чагIаз. Гьелъ бицана лъабавго имамасул заманалда Дагъистаналда букIараб жамгIиябгун политикияб ахIвал-хIалалъул. Гьелде щвезегIан чанго моцIалъ цебеккун батIи-батIиял харбал тIиритIизарулел рукIана тарихчIужуялъул рахъалъ. Масала, гьелъ имам Шамил какун вугила, гьев гIурусаз унголъунги асир гьавун вукIанилан чIун йигин гьейилан. Гьединлъидал лекциялъухъ гIенеккизе...
Имам Шамил гьавуралдаса 225 сон тIубаялда бан, гIемерал батIи-батIиял тадбирал гьаруна «АхIулгохI» абулеб жамгIияб идараялъ. Масала, гьезул цояб ккола чот1ахъаби Шамилил сухъмахъалккун ин. Гьедин, гъоркьисалаги ана гьел АхIулгохIдасан Даргъоялде щвезег1ан. Г1иц1го гьел сухъмахъаздасан ин гуребги, гьезул мурад бук1ана тарихиял ц1и-ц1иял хIужаби лъазари, зияратазде щвей, бак1-бак1алъул гIадамалгун дандчIвай. Гьеб сапаралъул хIасилги гьабун, исанасеб къокъаялде...
«ТIехь лъикIаб буго гIарцудаса. Щайгурелъул гIарац дуца хьихьизе ккола, тIехьалъ мун хьихьула» 19 апрель ккола Россиялъул полиграфиялъул ва басмаханабазул къо. Гьеб къо байрамлъун лъазабуна 2014 соналда. Гьебги бухьинабун буго некIсияб Русалда 1564 соналда тIоцебе «Апостол» абураб тIехь къватIибе биччаялда бан. Дагъистаналъулги буго жиндирго басмахана цебетIеялъул тарих. Советияб заманалда рикIкIунаан нилъер республикаялда, 1917 соналда Октябралъулаб...
