Шамил имамасул кагътал Шамил имамас ЧӀохъа ГӀинкъав ХӀажихъе хъвараб кагьат Муъминзабазул амир Шамилил рахъалдасан дир вац ГIинкъав ХӀажихъе. Ассаламу гӀалайкум. Цинги. Дихъе дой Мирзал МухӀамадил яс ГIашура ячӀун йикӀана жиндаго кодоб бугеб байтулмалалъул хуралда тӀасан гӀарзалъ. Дица дуда абулеб буго дуца гьеб хур гьелда кодоб теян ва нилъеца сангарал гьариялдалъун хвезарун рукӀарал, нилъер вацал...
Идрисил рахъалдасан дир мугъчIвай гьабулев сайид, муъмин- забазул амир Шамилиде. Ассаламу гIалайкум. Аллагьасул салам лъеги дуда, Гьесул рахIматал-разилъигун цадахъ. Амин. Цинги. Нилъер вац наиб ХIажияс Ражабихъе кьун, гьесда кодоб букIараб хеч, Алмахъ росулъа анцIила цо чиясда гьоркьоб гIахьалаб хеч буго, хумус босун хадуса хутIун букIараб. Гьебги гьанже гьезул мулк, ай гьезул буголъи ккола, цебе букIараб...
Хвалчаби Кавказалде Россиялдасаги цере щвана «Дагъистанияс живго мурадалде щваравлъун рикIкIунаан йокьулей чIужуги, гъабардаязул чуги, базалай абураб ханжарги, мадьяразул туманкIги бугони», — ян хъвалеб буго гIалимчи ХIасан Алкъадарица. Мадьяразул тункIил (гьелда абулаан мажариланги) бакIлъи букIана 18 килограмм. Гьелда мажарин абиялъе гIиллаги букIана – нилъер умумул татаразул Маджар абураб шагьаралде даран-базаралъ щолел...
«ХIакъикъат» газеталъул жакъасеб номералдаса байбихьун нижеца рагьулеб буго Имам Шамилие сайигъат гьабураб хасаб рубрика. Исана 225 сон тIубала гьев гьавуралдаса. Гьелда бан, гьаб сон ахиралде щвезегIан гIемерал тадбирал тIоритIизе руго республикаялда. Гьелъул хIакъалъулъ бицине 17 марталда редакциялде рачIун рукIана имам Шамилил цIаралда бугеб Халкъазда гьоркьосеб Фондалъул нухмалъулев ГIалиаcхIаб Хархачаевги, Халкъияб Собраниялъул депутатал...
«Ахираб заманалда этнографиялдехун бербалагьи хисулеб буго. ГIадамазе бокьулеб буго жидергоги цогидал халкъазулги гIадатал ва рукIа-рахъин лъазабизе. Цо-цояз абуни гьелъие гIоло жидерго махщелцин хисизабулеб буго. Масала, тохтурас лъазабулеб буго умумузул заманалда букIараб халкъияб дару-сабаб, гьанжелъагIан музеязда яги кабинетазда жанирги чIун гIелму лъазабулел рукIарал гIадамал рахъунел руго некIсиял росабалъе хьвадулел гидал-оператораллъун. Амма этнографиялъе кьучI лъезе ккола...
Гьоркьохъел гIасрабазда Харахьи росу рикIкIунаан лъай камил гьа- булел бакIазул цояблъун. Гьениса гIадамаз кIудияб квербакъи гьабуна Дагъистаналда исламияб гIелму тIибитIизабиялъе ва лъай кьеялъулъ авар мацI хIалтIизабиялъе. Биценалда рекъон, цебе зама- налда росу букIун буго КъвекIада ва Щулалъуда абурал бакIазда. ГьабсагIаталда Харахьи бугеб бакIалда хьуцI букIун буго. Гьениб бугеб лъим гьекъезе бегьулеб букIун гьечIо. Гьедин «хвараб...
Имамзабазул гIадатлъун лъугьун букIана зама-заманалдасан кIудияб лъугьа-бахъиналда цебе тIолго халкъалъул вакилзабаз гIахьаллъи гьабурал мажлисал ахIулеб. Гьеб гIадат батIаго цIакъ тIибитIана Шамил имамасул заманалда. ТIоцебе гьев имамлъун вищулеб гьединаб данделъи букIана 1834 соналда ГIанди магIарда. Чачаназулги Дагъистаналъулги гIорхъода букIиналъ гьеб цIакъ санагIатаб бакIлъун букIана гьединал ишазе. Амма 1845 соналда данделъи тIобитIизе ккана гьанжесел...
(ГьаракIуниса НурмухIамадил МухIамадил биценал) Биценалде гьоркьобе араб гьаб лъугьа-бахъиналъе байбихьи лъураб 1843 соналда магIаруллъиялда рукIарал пачаясул аскарал жидерго щулияб хъала бугеб Темир-Хан-Шураялде лъутулел рукIана. Хунзахъ, ЦIатIанихъ, ГьоцIалъ, Зирани хъулби рехун тана гьез. Шамил имамас Гъойсубулиялъул рахъалде наиблъун тIамуна ГьоцIалъа Худанатил МухIамад. Жиндирго тахшагьарлъун тараб Инхо росулъ букIана гьесул чIолеб бакI, канцелярия,...
Тушманасда дандечIей гьабизе АхIулгохIги щула гьабулаго, Шамил имамас мажгитги бана гьениб. Гьеб бана ракьалда гъоркь, жанибе кIиго бакIалдасан балъгоял нухалги гьарун. Мажгиталде как базе гурелги, хIинкъи ккарабго, тушман гIагарлъулаго гуллидаса цIунун ва гIазу-цIад балаго гьелдаса рахчизе ракIарулаан. Гьеб букIана гIезегIан кIудияб рукъ. Амма гьелъул къисмат рагъухъанасулалда релълъараб ккана. АхIулгохIда рагъал халат рахъараб...
Бащдаб дунялги квегъун, Дагъистаналде вачIарав Ираналъул шагь Надирил мугъ бекана магIарухъ – ХицIиб магъилъ. Цо-цо тарихчагIаз абула гьесул аслияб мурад букIанин Аваристаналъул тахшагьар Хунзахъ кверде боси. Гьелдаса хадуб Россиялдехун инеги ракIалда букIанила шагьасда. Амма магIаруллъиялъго ахIиги бан данделъарал бояз кIудиял камиялги ккезарун, рогьояб куцалда мугIруздаса тIуризавуна шагь....
