Исана март моцIалда Саха (Якутия) Республикаялда тIобитIана Россиялъул Халкъазул Ассамблеялъул Якутиялъул ва Дагъистаналъул регионалиял гIуцIабазул хIаракаталдалъун гIуцIараб «А. Кулаковскиясдаса Р. ХIамзатовасде щвезегIан» абураб тадбир. Гьелъул аслияб масъала букIана Россиялъул миллияб политикаялъул 2036 соналде щвезегIан гьоркьоблъиялда къабул гьабураб Стратегиялъул тIалабалги тIуралаго, цIар рагIарал поэтазул гьунаралъул мисалалда кIиябго республикаялъул халкъазул гьудуллъи щула гьаби.

Алексей Кулаковский (1877-1926) ккола Якутиялъул адабияталъе кьучI лъурав классик, поэт, хъвадарухъан, Р. ХIамзатовго гIадав машгьурав жамгIияв хIаракатчи.

Гьел кIиялго поэтазул асаразулъ буго цо хаслъи - жал рижараб улка бокьи, гьелъул тарих, адабият, маданият цебетIезабизе бугеб гъира-шавкъ ва жидер республикабазул букIинесеб цебечIезабизе бугеб бажари. Гьез гIумруялъул философиялъул кьучIалда малъулеб буго гIадамазда гьоркьоб букIине кколеб гьудуллъи бижизабизе ва цIунизе кколилан.

ХIамзатил Расулги Алексей Кулаковскийги рукIана батIи-батIияб заманалда гIумру гьабун. Елисейил вас Алексей хвараб соналда Расулил букIана гIицIго 3 сон.

Амма гьезул гIумруялдехун бу­кIараб бербалагьи, халкъалъул мурадал, къасдал загьир гьаризе бугеб хIасрат, гьелъул къагIидаби руго цогоял, цоцазда релълъарал.

Р. ХIамзатовас Калькуттаялда, Ра­бин­дранат Тагорил рокъове щун, гьениб гьесул квералъ бахъараб сурат бихьидал, хъвалеб буго: «Гьеб буго гIажаибго берцинаб хIинчI. Гьединал хIанчIи дунялалалъул тIабигIаталда гьечIо, Рабиндранатил рекIелъ гурони. Амма дунялалда ругел хIанчIи рихьичIелани, гьесухъа бажарилароан гьединаб гIадатияб гуреб берцинлъиялъул сурат бахъизе», - йилан. Гьедин, гьал кIиялго поэтазул бечедал, къиматал асаразда жанибги жиде-жидер гьитIинаб ватIаналъул гIумруги хIисабалде босун, гIаммаб куцалда гьезул берцинаб, хIакъикъияб сипат бихьизабулеб буго.

«Дир Дагъистан» (1968 сон) тIе­хьалда авторас мугIрузул улкаялъул гьединаб сипаталъулги гьелъул гвангъараб букIинеселъулги хIакъалъулъ рекIелъе рортулел пикраби загьир гьарулел рукIин нилъее балъгояб жо гуро.

Гьединабго, бечедаб, рагIа-ра­кьан­де щун мухIканаб сипат гьабулеб буго Алексей Кулаковскиясги жиндирго машгьураб «Шаманасул макьу» (1910 сон) абураб поэмаялда Якутиялъул.

Аслияб куцалда рехсарал хъвадарухъабазул пикраби женжедулел руго дунялалда гьитIинал халкъазул къисматалда сверухъ. Дунялалъул ва тIолгоинсанияталъул тарихазда кинал бухьенал ругел ва рукIине бегьулел гьел, къадаралъул рахъалъ дагьал халкъазул, кинаб даражаялда гьезул гIумру бараб бугеб дунялалъул инсанияталда, кин гьез хIаракат бахъулеб сверухъ бугеб берцинаб тIабигIат, руччабазул ихтиярал цIу­низе, халкъ лъай босиялде ахIизе – гьеле машгьурал поэтазул рахIат хвезабулел суалал.

Якутиялда Расулил цIакъ хIур­мат гьабулаан. Гьеб северияб ракьалъул поэтазда, хъвадарухъабаз­да гьоркьорги рукIана гьесул лъикIал гьудулзаби. Гьединлъидал Р. ХIамзатовасул юбилеязда, поэт гьавураб къоялда хурхун гьенир литературиял музеязда, китабханаязда поэтасул хIурматалда тIоритIула дандчIваял, тIахьазул церелъеял. Гьелъ нугIлъи гьабула Дагъистаналъул поэтасул асарал гьезие рокьулел рукIиналъе.

ГIадада гуро Р. ХIамзатовасул «Къункърабиги» бищунго цебе жидер мацIалде буссинабурал республикабазда гьоркьоб бугеб Саха-Якутияги. Гьелъул таржамачи вукIана гIадатияв учитель В. Ушницкий. Хадуб гьебго масъала 2006 соналда тIубазабуна цIалдохъан Настя Павловалъги. Жакъаги гьеб ахIула Дагъистаналдаса ва Якутиялдаса СВОялде ун, гьениб бахIарчияб хвел щварал гIолилал ракIалде щвезарун.

Дагъистаналъул ва Якутиялъу­л, жалго жидедаго чIун, тIолго­ду­нялалъулгун цо гIемер хIалуцарал бухьенал гьечIониги, автораз бихьизабулеб буго гьел «кIудияб ва­тIаналъул гьитIинал гIаркьалаби» ру­кIин ва гьезул рухIияб цолъи цадахъаб букIин.

Гьебго заманалда А. Кулаковскиясул рахIат хвезабулеб буго Сахая­лъул ракь чияр къавмазул къваригIел гьечIел мурадазе гIоло хIалтIизабизе бегьулин абураб пикруялъ. Щайгурелъул гьеб мехалда халкъалъул гIамал-хасият, гIумру гьабиялъул къагIида ва цересел умумузулгун бухьен тIолелъул.

Гьединалго пикраби гьечIищха Расул ХIамзатовасулги Ираналъул, Турциялъул, Азербайжаналъул ва цогидалги пачалихъазул Дагъистаналдехун бугеб бербалагьиялъул ва къватIисеб хIинкъиялъул хIакъалъулъ бицунаго.

Гьединлъидал кIиявго поэтасул адабияб гьунар цо проекталъул кьучI­лъунги босун, Россиялъул халкъазул Ассамблеялъул регионалиял гIуцIабаз цIигьабун гIуцIулеб буго нилъер халкъазул гьудуллъиялъул цIияб гьумер. Проекталъул байбихьи А. Кулаковскиясул гьавураб къоя­лъул хIурматалда 4 марталда Сахаялъул Якутск шагьаралда тIобитIана. Гьениб гIахьаллъи гьабизе, Дагъистаналъул регионалияб гIуцIиялъул председатель хIисабалда гьез гьоболлъухъ ахIана дунги. Гьал къояздайин абуни, гьелъул хIасил гьабулеб данделъи тIобитIана МахIачхъалаялда, Р. ХIамзатов гьавураб къоялъул хIур­маталда.

Нилъехъе гьоболлъухъ рачIана Якутиялъул регионалияб отделениялъе нухмалъи гьабулев, Саха-Якутиялъул Пачали­хъияб Собраниялъул нухмалъулесул заместитель  Афанасий Владимиров­гун Якутия­лъул пачалихъиял ва жамгIиял хIа­ракатчагIазул кIудияб къокъа ва искусствоялъул вакилзаби.

«А. Кулаковскиясдаса Р. ХIам­затовсде щвезегIан» абураб гьеб тадбир тIобитIиялдалъун «дунялалда бищунго гвангъараб рукъилан» Расулица цIар тараб Дагъистаналъул пачалихъияб университеталда гьабуна нилъер халкъазул гьудуллъиялъул хIасил. Гьеб ккана кIиялго республикабазул гIадамал, гьезул рухIияб рахъ, маданият дагьалги цоцазде гIагар гьари мурадалда лъурал галабазул цояблъун. Гьенир кIалъаязда цадахъго Якутиялдаса гьалбаз рихьизаруна музыкалиял церерахъиналги.

Халкъазул цолъиялъулаблъун жиб лъазабураб гьаб соналда гьединаб гьудуллъиялъулаб сапаргун нилъехъе рикIкIадаб Якутиялдаса (8230 км) гьалбал рачIиналдаса, узухъда, нилъ чIухIарал руго.

Конференциялъул ахиралда Россиялъул халкъазул Ассамблеялъул Дагъистаналъул ва Якутиялъул Регионалиял гIуцIабазда гьоркьоб цадахъ рекъон хIалтIи гьаби мурадалда гIуцIараб КъотIи-къаялда гъулбасал гьаруна гьел отделениязул нухмалъулез. Гьалбадерица гIахьаллъи гьабизе буго Р. ХIамзатов гьавураб къоялда бан республикаялда тIоритIулел тадбираздаги.

Зикрула Ильясов