Исана 100 сон тIубала гIалимчи ХIажи ХIамзатов гьавуралдаса. Гьелда бан ДРялъул хIукуматалъ хIукму гьабуна Россиялъул ГIелмабазул академиялъул филологиялъул рахъалъ Северияб Кавказалъулго тIоцевесев академикасул юбилей гIатIидго тIобитIизе. Гьесул хIурматалда республикаялда гIуцIизе руго батIи-батIиял тадбирал. Гьединаблъун ккола 28-30 апрелалда Федералиял гIелмиял цIех-рехазул Дагъистаналъул централда (ДФИЦ) тIобитIараб халкъазда гьоркьосеб гIелмияб дандеруссинги.

Гьелда гIахьаллъана Россиялъул регионаздаса ва къватIисел улкабаздаса рачIарал гIалимзаби. ХIур­матиял гьалбаллъун рукIана ДРя­лъул хIукуматалъул предсе­да­теласул заместитель Ризван Гъа­зимухIамадовги РАНалъул академик, ДФИЦалъул тарихалъулгун археологиялъул ва этнографиялъу­л институталъул гIелмияв нухмалъулев Хизри ГIамирхановги. Дан­де­лъи нухда бачана РАНалъул ака­демик, ДФИЦалъул директор Ахъай Муртазаевас. Данделъия­лъул гIахьалчагIазде саламалъул хи­тIабги гьабун, гьез ракIалде щвеза­вуна ХIажи ХIамзатов – инсан, гIалимчи ва жамгIияв хIаракатчи хIисабалда, бицана Дагъистаналъул гIелмияб идара гIуцIиялъулъги республикаялда маданиятгун гIелму цебетIезабиялъулъги гьес лъураб бутIаялъул хIакъалъулъ.

ХIажи ХIамзатов гьавуна 1926 соналъул щуабилеб маялда Хунзахъ районалъул ЦIада росулъ Дагъистаналъул халкъияв шагIир ЦIадаса ХIамзатил хъизамалда. 1943 соналда лъугIизабуна ГIараниб росдал школа, 1948 соналда – Дагъистаналъул пачалихъияб институталъул физикаялъулгун математикаялъул факультет ва 1960 соналда – КПССалъул ЦКялда цебе бугеб Партиялъул тIадегIанаб школалъул журналистикаялъул отделение.

Авар адабияталъул классикаллъун рахъарал эмен ХIамзатилги вац Расулилги шигIрияб гьунаралъ кIудияб лъалкI тана вукIинесев академикасул гIумруялъулъ. Физикагун математикаги жибго тун, ХIажи ХIамзатов машгъуллъана адабияталъул гIелмуялде, ва 1970 соналда гьес цIунана филологиял гIелмабазул кандидатлъиялъе диссертация. Гьеб хъван букIана «ЦIа­даса ХIамзатил гIумрудул ва твор­чествоялъул нух: революциялдаса цебесеб заман» абураб темаялда. ИчIго соналдасан цIунана филологиял гIелмабазул докторлъиялъе диссертация (1979). 1984 соналда вахъана СССРалъул ГIелмабазул академия­лъул член-корреспондентлъун ва 2000 соналда Россиялъул ГIелмабазул академиялъул академиклъун.

1943-1949 ва 1957-1962 соназда ХI. ХIамзатов хIалтIана Дагъистаналъул СМИязда, радиоялда ва телевидениялда. ВукIана Дагъистаналъул Министрзабазул советалда цебе букIараб Радиовещаниялъулгун телевидениялъул комитеталъул председательлъун (1962-1970) ва ДАССРалъул культураялъул министрлъун (1970-1972). Лаборанталдаса байбихьана ХI. ХIамзатовасул гIелмияб нух. Болъоялда хадуб болъо толаго, гьес нахъа тана батIи-батIиял хъулухъал ва ахирги ккана РАНалъул Дагъистаналъул ГIелмияб централъул президиумалъул председателасул тахиде. 1972-2005 соназда вукIана ИЯЛИялъул директорлъун ва 2005 соналдаса – гьелъул гIелмияв нухмалъулевлъун.

Академикасул гIумрудул ва гIелмияб хIаракаталъул хIакъалъулъ гIатIидго бицана МацIалъулгун адабияталъул ва искусствоялъул институталъул нухмалъулев, филологиял гIелмабазул доктор Абусупян Акамовас. Дагъистаналъул адабияталъе пайдаяб хIаракатлъун рехсана гьес академикасул таржамачилъиги. «ХI. ХIамзатовас магIарул мацIалде руссинаруна Михаил Лермонтовасул «КIиго вац» абураб драма, Максим Горькиясул «Херав», Алексей Островскиясул «Доходное место», Борис Лавреневасул «Голос Америки», Михаил Кильчичаковасул «Медвежий лог», Поль Бомаршел «Безумный день, или Женитьба Фигаро», Лопе де Вегал «Фуэнте Овехуна» абурал пьесабиги, Ю. Фучикил «Репортаж с петлей на шее» ва ГIабдула Каххарил «Милые матушки» абурал къисабиги. Гьединго гIурус мацIалде буссинабуна ЦIадаса ХIамзатил «Хьитазул устар» абураб пьесаги», — ян бицана А. Акамовас.

* * *

Гьебго къоялъ МахIачхъалаялда, ГIурус театралда данделъун рукIана академик ХIажи ХIамзатовасул 100 сонилаб юбилей кIодо гьабизе. Тадбиралъул гIахьалчагIазда гьоркьор рукIана академикасул хъизан-лъимал, гIагарлъи, росуцоял, цадахъ хIалтIарал, Дагъистаналъул хIукуматалъул вакилзаби.

Дагъистаналъул бетIер С. Меликовасул рахъалдасан ХI. ХIамзатовасул юбилей баркана ва гьесул бечедаб гIелмияб ирсалъул хIакъалъулъ бицана Дагъистаналъул хIукуматалъул председателасул заместитель Муслим Телякавовас:

— ХIажи ХIамзатовас рикIкIу­наан культураги лъайги кколин жамгIият цебетIеялъул аслу­лъун. Гьесул рикIкIен гIемерал мо­но­графиялги сайгъат гьарун рукIана гIемермиллатазулаб Да­гъистаналъул культура, адабият церетIезариялъе шартIал гIуцIия­лъе. Хас гьабун кIвар кьолаан гьес халкъияб кIалзул гьунаралдеги. Гьев хутIана дунялалдаго ХIамзатовазул машгьураб тухумалъул мустахIикъав вакиллъун. ХI.ХIамзатовичас дунялалъего бихьизабуна Дагъистаналъул интеллигенция жиндирго умумузул кьалбаздаса киданиги тIолареблъи, — ян абуна гьес.

Гьединго дандеруссиналда кIа­лъа­на Дагъистаналъул тIоцевесев президент МухIу ГIалиевги. Гьес гIаммаб къагIидаялда цоги нухалда ракIалде щвезабуна Дагъистаналъул маданиятги адабиятги церетIеялъул нухал. Бицана ХI. ХIамзатовасул заманалда республикаялъул культураялда ва адабияталда ккарал церетIеязул ва хиса-басиязул хIакъалъулъ.

Гьединго баркиялъулал кIалъаял гьаруна Хунзахъ районалъул бе­тIер НурмухIамад Задиевас гьебго райо­налъул бетIер­лъун вукIарав, гьаб­сагIаталда Приморский края­лъул бетIерасул заместительлъун хIал­тIу­лев вугев СагIид Юсуповас, ДФИЦалъул директор Ахъай Муртазаевас.

Тадбиралда цере рахъана «Ко­чIо­лаб ЧIарада» бихьиназул хор, «Молодость Дагестана» кьурдул ансамбль, Дагъистаналъул мустахIикъал артисткаби ГIайшат Тажудинова ва Хиринду СултIанова, Белек ва Салман ГIабасовал, ГIурус театралъул актерал. Данделъи нухда бачана Дагъистаналъул халкъияв артист Алексей Тимохиница.

КАВСАРАТ СУЛЕЙМАНОВА,

ШАМАЙ ХЪАЗАНБИЕВА