ИчӀабилеб февралалда Россиялда кӀодо гьабуна стоматологасул къо. Гьелда бан 5-11 февралалда улкаялдаго тӀобитӀула ца-кӀалалъул сахлъи цӀуниялде жавабияб бербалагьиялъул анкь.
Ца-кӀалалъул унтаби ккола бищунго тӀиритӀараллъун. Сахлъи цӀуниялъул рахъалъ тӀолгодунялалъул гӀуцӀиялъул баяназда рекъон, ца-кӀалалъул унтаби руго лъабго миллиардгун щунусго миллион чиясул. Республикаялъул стоматологияб поликлиникаялъул баяназда рекъон, 2025 соналда Дагъистаналда пародонталъул унтиялдаса сахлъизавуна 3898 чи, 2024 соналда — 3686 чи.
НекӀсияб заманалдаго машгьурлъарав тохтур Ибн Синал тӀахьазулъ рехсон буго гӀусал-цаби гьаргьадиялъул ункъо гӀилла: щиб букӀаниги тункун, нилъалзул хӀамул жагъаллъи, микробал гӀемерлъи, кваникълъи ва чи хӀалакълъи. Тохтурас рицун руго гьел унтаби инариялъе квербакъулел къагӀидабиги: рахӀат гьаби, цӀа-кан бахинабулел унтабазде дандечӀолел дараби хӀалтӀизари, витаминаздалъун ва белокалдалъун бечедал кванил нигӀматал хӀалтӀизари ва чакар гъорлъ гьечӀеб сакъис чӀами.
Ца-кӀалалъул унтабазда абула пародонтит ва гингивит. Ибн Синаца рехсаразда тӀаде гьанжесел гӀалимзабаз жубалеб буго унтиялде дандечӀезе черхалъул къуват (иммунитет) загӀиплъи ва гӀусал чурунгутӀи. Гьел унтабазе гӀиллалъун ккезе бегьула чорхол лугбазда хиса-басиял ккей, бидул, бидурихьазул ва батӀи-батӀиял лугбазул унти букӀин. Гьединав чиясул цаби хехго хола. Масала, ресукъав мискин-пакъирав чиясе гӀорцӀизегӀан квен щоларо. Мукъсанлъула гьесул чорхолъ витаминалгун минералал ва гьелъул хӀасилалда загӀиплъула тӀолабго черх. Гьеб ккола медицинаялъул гуребги, жамгӀиябги масъала.
ЛъикӀаб буго, халатбахъараб пародонт бугони, даруял хурдул хӀалтӀизаризеги. Гьел церегоялдаса нахъе пайдаяллъун рикӀкӀуна халкъияб медицинаялда. Гьел хурдузулъ руго алкалоидал, гликозидал, витаминал, микроэлементал, эфиралъул нахал, гӀумру чӀаголъизабулел лъамалъаби. Стоматологиялда хӀалтӀизарула чӀотӀохералъул (ромашка), магӀкӀил (алтей), горная арникаялъул, каланхоэялъул, рукъалъул тӀегьалъул (золотой ус), алоэдул, базиликалъул, шагьбулуталъул (каштан конский) ва цогидал хурдузул тӀокӀкӀелал. Гьел хурдузул тӀокӀкӀелаз бегьула кӀал хулизе, гьезда гъорлъ ччураб чӀорто яги квасквас унтараб бакӀалда чӀвазе.
Заманалда дару гьабизе байбихьани, цабзазул унти хехго сахлъизабун бажарула. КӀудияб кӀвар буго аптекаялдасаги халкъияб медицинаялъулги дараби цадахъго хӀалтӀизариялъулги. Нагагь кӀалдисан махӀ бахъани, дабаздаса би бачӀунеб бугони, цабзазда тӀад чӀегӀерлъи загьирлъани, кватӀизегӀан чӀечӀого, тохтурасухъе ине ккола.
ДИАНА БАРТИХАНОВА,
Республикаялъул стоматологияб поликлиникаялъул
терапиялъул отделениялъул нухмалъулей, медицинаялъул гӀелмабазул кандидат
