Хасавюрт районалдаса АхIмадов ГIалиасхIабица цIехолеб буго: «Телевизоралдаса бицунеб рагIана Россиялъул гIалимзабаз тIалаб гьабулеб бугила ясли-ахазда ва школазда лъималазе ччугIил нах кьезе кколин абун. Россиялъул лъималазе гIоларого ругила беэнлъаби ва D витамин.
Советияб заманалда ччугIил нах хIалица гьекъезабулаан киналго лъималазда. Гьеб къагIида цIигьабизейищ бугеб? ЧIахIиязе къваригIунарищ ччугIил нах?» — ан.
ГIалиасхIабил суалазе жаваб кьуна республикаялъул клиникияб больницаялъул тохтур ХIажиабакаров ГIумарица ва гьаб макъала хъвалаго пайда босана интернеталдасагун газет-журналаздаса щварал баяназдаса.
Советияб заманалда, сахлъиялъе пайдаябин абун, ясли-ахазда ва школазда лъималазда хIалица гьекъезабулаан ччугIил нах. Гьеб букIана ччугIил нахулъ букIунеб Д витаминалъул кумекалдалъун лъималазул ракьа къачIолъиялдалъун лъугьунеб унтуда (рахит) данде гьабулеб къеркьей.
Чорокаб ралъдалъа ккураб ччугIил нахул сахлъиялъе букIунеб пайдаялдаса зарал цIикIкIараб букIунин абун, 1970 соналда гIалимзабаз гьоркьоб къотIизабун букIана гьеб тадбир. 1997 соналда цIидасан изну кьуна лъималазе ччугIил нах кьезе, хIал гьабун гуреб, жидеего бокьун.
ГIалимзабаз чIезабуна, ччугIил нахулъ букIунеб Омега-3 чорхолъ гIоларого букIиналъ, Россиялъул лъималазул 75 процент бугин рекIел ва бидурихьазул, атеросклероз, чакрил, рак ва Альцгеймерил унтаби ругелилан.
ЧчугIил нах ккола треска, скумбрия ва сельд ччугIбузул тIуладаса бахъулеб лъамияб тIабигIияб нигIмат. Гьелъул пайда бараб букIуна гьелда гъорлъ букIунеб Д витаминалъул, Омегаялъул къадаралда. Ахириселъ квербакъула чорхолъ серотонин, ай «талихIалъул гормон» лъугьинабиялъе, гьединлъидал ччугIил нахалъ лъикIлъизабула инсанасул хIал ва психологияб аслу. Гьеб гуребги, Омега-3-ялъ квербакъула рекIелгун бидурихьазул ва чакрил унтабаздаса цIуниялъе. Нахуда гъорлъ рукIунел глицеридаз кумек гьабула квен бихIинабиялъе ва кьаралъи инабиялъе. Витаминаз лъикIлъизабула расул, тIомол, малъазул хIал, масала, Д витамин чара гьечIого къваригIуна рукьби гIеялъе ва къваригIунеб кальций чорхолъ босиялъе.
Яги ччугIа кваназе ккола, яги — нах
ЧчугIил нах босулеб бугони, чара гьечIого балагьизе ккола этикеткаялда тIад «Медицинский» абун хъван бугищали. «Рыбий жир» гуребги, «рыбный» жирги букIуна. ТIоцебеселъулъ гIемер рукIуна витаминал, кIиабилелъулъ — Омега-3.
ЧчугIил нах цIунизе бегьула кIиго соналъ.
Сордо-къоялда жаниб инсанасе къваригIуна ччугIил нахул цо чайдул гъуд. Гьеб хисула кьарияб ччугIил 30 граммалъул кесекалъ.
ЛъагIалида жаниб щивав чияс кваназе ккола ччугIил 22 кило. Амма, ччугIил багьа цIикIкIиналъ, россиялъулаз кваналеб буго гьелдаса кIиго нухалъ дагь. Масала, цо японияс лъагIалида жаниб кваналеб буго 70-80 кило ччугIил. Гьеб кколеб буго гIумру халатал гIадамал гьенир рукIиналъе аслияб гIиллаги.
ГIалимзабаз абула ччугIа кваналел чагIазул цIакъ къанагIат гурони рекIел ва гьуъразул унтаби рукIунарин. Бокьараб ригьалда ва заманалда цIех-рех гьабуниги, гьезул бидулъ холестеринги букIунин низамалда.
Гьеб гуребги, ччугIил нахулъ рукIуна А ва D витаминал, гьединго рак унтиялда дандечIолел батIи-батIиял жал. Омега-3-ялъ гIатIид гьарула бидурихьал, гьукъула бидулъ тромбал лъугьине, низамалде бачIинабула бидул тIадецуй, лъикIлъизабула тIомол, расул ва малъазул хIал. Эркенал радикалаздаса черх цIунула, беразул канлъи ва иммунитет цIикIкIинабула А витаминалъ.
Нахулъ букIунеб Омегаялъ лъикI хIалтIизабула гIадалнах, цIунула Альцгеймерил унтудаса ва цудунго херлъиялъул гIаламатаздаса.
Америкаялъул гIалимзабаз абулеб буго, ччугIил нахуца кумек гьабулин гIадалнахул жанисеб хIалтIи лъикIлъиялъе ва ригь арал соназде вахинегIан роцIараб гIакълу-пикру букIинабиялъе.
ЧIахIиязе ччугIил нахул пайда
ЧчугIил нах пайдаяб букIуна рекIелгун бидурихьазул унтаби ругезе, канлъиялъул гIунгутIи бугезе, гIемер унтулезе ва ракI гIодобчIван рукIунезе. Гьелъ лъикIлъизабула рищалабазул хIал ва бигьалъи гьабула артроз унти бугезе. ЧчугIил нах тIад бахун сахлъизабула бухIараб ругъун ва бигъараб тIом.
Дару гьекъолеб къагIида
Сордо-къоялда жаниб гьекъезе ккола нахул 15 мл. МоцIидаса цIикIкIун заманалъ ччугIил нах хIалтIизабизе бегьуларо. Бихьизабураб къадаралдаса ва заманалдаса цIикIкIун гьеб хIалтIизабуни, хIинкъи букIуна би бети гIодобе ккеялда.
ЧчугIил нах дандекколаро ччугIиде аллергия, бидулъ цIикIкIун кальций бугезе, ургьисалабазда ганчIал ругезе. Гьеб рекъовуда хIалтIизабизе ккола ургьисалабазул ва тIулал унтаби ругез, херал чагIаз ва керен хахулеб лъимер бугей эбелалъ. ЧчугIил нах хIалтIизабизе бегьуларо би бетуларел чагIазги (гемофилия).
Гьайгьай, ччугIил нах кколаро киналго унтаби сах гьарулеб дару. Гьеб дарулъунцин рикIкIунаро. Амма гьелъул къанагIатаб тIабигIат-хасияталъ квербакъула гIемерал унтаби сах гьариялъе ва черх щула гьабиялъе.
Нури Нуриев
