БатIи-батIиял баяназда рекъон, 13 миллион чияс гIумру гьабулеб Москваялда вуго (хъвай-хъвагIай бугев) 100 азаргогIанасев дагъистанияв. Хъвай-хъвагIай гьечIелги рикIкIани, гьеб къадар гIемерго тIаде уна. Гьел хIалтIулел руго экономикаялъул, социалиябгун культураялъул, медицинаялъул, бизнесалъул, хIатта политикаялъул бокьарал бутIабазда. Дагьал церегIан къоязда Москваялде щведал, ниж дандчIвана 21 соналъ гьенив ралел бакIазул устарлъун хIалтIулев вугев Гъуниб районалъул Сугъралъ росулъа Анваров АхIмадгун ва ккана гьадинаб гара-чIвари.
— АхIмад, Москваялде кин мун ккарав?
— 1989 соналда лъугIана школа, хъулухъ гьабуна армиялда, хIалтIана колхозалда слесарьлъун, механизаторлъун, трактористлъун. Колхозалда хIалтIулаго инсул вацгIалас ругьун гьавуна цIулал хIалтIуде, цинги дагьабго мехалда хъутаналда букIараб цIулал мастерскаялдаги хIалтIана. 12 соналъ колхозалдаги хIалтIун, ана МахIачхъалаялде, гьениб гьабуна цIулал хIалтIи, Чачаналде хьвадана паркет лъезе. Цо пуланаб хIалтIи гьабизе ун вукIана Москваялде. Гьедин вукIунаан ун-вачIун. Цинги гьанивго чIана.
— Дагъистаналдаги буго дуца гьабулеб хIалтIуде тIалаб, кирго хIажат руго устарзаби. Дуе бигьагоги лъикIги букIинчIищ гьабго хIалтIи ватIаналда гьабизе?
— БитIараб буго, амма гьаниб гIемерго лъикI буго, кинаб рахъ босаниги. Нилъер дова щивав кIиабилев махщелчи вугин абизе бегьула. Москваялда хIалтIи буго цIакъго гIемер, устарзаби къанагIат гурони гьечIо. Руго гьанирги лъикI хIалтIи гьабулел нилъералги, чачаналги, кабардиналги, эрмениялги, амма гIемерисел устарзаби руго Гьоркьохъеб Азиялдаса. Дуца дурго махщел бихьизабуни, машгьурлъула, мун лъала — гьеб буго аслияб хIужа. Гьаниб буго гьадинаб хIал: тIаде босун дуца цо чиясул хIалтIи гьабун лъугIилалде, гьесго хIадурун батула цогидаб хIалтIи. Ралел бакIазул кIиго фирмаялда буго дир хъвай-хъвагIай, «Авитоялда» руго баянал, дандекколел заказал ругеб заманалда гьенисаги рачIуна кIалъан. Гьебго заманалда, кьуричIого цIунизе ккола гьадинал шартIал — хIалтIи букIине ккола мухIканаб, щвалде щвараб, гьеб тIубазабизеги ккола бихьизабураб заманалда рекъон. Босанищ тIаде — тIубазабе, кьунищ рагIи — ккве.Гьединаб буго гьаниб низам
— Нагагьлъун кквечIони?
— КквечIони, хIалтIи халатбахъинабуни гIарац гъоркь ккола, цебеккунго чIезабун букIуна гьелъул къадарги. Гьанир рукIунаро дица абун букIанин, дуца рагIи кьун букIанин, нилъеца кверал росун рукIанин абурал жал. Киналъулго хIисаб-суал гьабураб, кIиябго рахъалъ тасдикъ гьабураб къотIи-къай букIуна кагътида. Кинабго хIажатабги чIезабун букIун, къотIи гьабураб заманалда дица хIалтIи лъугIизабичIони, тIаде араб щибаб къо рикIкIун тIаса бахъула дие кколеб букIараб гIарац.
— Хважаинасул гIайибалдалъун квалквал кканани?
— Гьедин ккани, щибаб къо рикIкIун гьес дие кьола бихьизабун букIаралде тIадеги гIарац.
— ГIемер кканищ дуца гьабураб хIалтIудаса хважаин рази гьечIого хутIиялъул, иш дагIба-рагIиялде свериялъул ялъуни кколеб гIарац кьечIого теялъул хIужаби?
— Гьанив хIалтIулебгIан заманалда жаниб ккечIоха гьединаб хIужа.
— Дагъистанияв, бусурбанчи вукIиналъ квалквал гьабулел чагIи, хIужаби кканищ?
— КинабгIаги къварилъи, сундулъниги квалквал гьечIо, как-диналъеги, цогидал ишазеги гIурал ресал руго. Хасаб пикруялъул цо-цо гIоркьилазул гурони (гьелги руго цIакъго дагь), гьединаб, рокьукълъиялъулаб бербалагьи нилъедехун гьечIо. Дида жеги кибниги, киданиги ва сундулъниги гьеб бихьичIо, дандчIвачIо. Дуе къимат кьола дур хIалтIи-ишалъухъ, хьвада-чIвадиялъухъ балагьун, дур миллаталъул ва динияб хаслъиялъул ургъел, кIвар лъиениги букIунаро.
— ХIалтIул бицани, ругищ гIурал заказал?
— ГIаммаб куцалда босани, Москва кIодолъулеб, цIилъулеб, гIатIилъулеб буго. Гьелдаго цадахъ, гIемерлъун гурони, хIалтIул дагьлъиги гьечIо. Гьаб буго бокьараб куцалда магIишат гьабизе рес бугеб шагьар. Дуца гьабулеб ишалъе квербакъун, гьелъие шартIал чIезарун, дуда данде рачIун гурони, квалквалал гьарулел чагIи рукIунаро. Нижее, ай устарзабазе хIалтIи гIемерго цIикIкIанин ккола. ГIилла — дагь-дагьккун нахъе унел руго узбекал, тажикал, гъиргъизал, казахал ва гьезул бакIазде рачIунел руго индусал (официалиял баяназда рекъон, гьабсагIаталда Россиялда хIалтIулев вуго 100 азаргогIанасев индус).
— Индусаз нужее конкуренция гьабулищ?
— Гьабуларо. Гьел руго «накалда тIад лъун хIалтIи гьабулел» санагIатчагIи. Нилъеразда дандеккуни, гьел устарзаби гуро.
— 55 сонил ригьалдеги вахун вугелъул, гьанивго чIезейищ ракIалда бугеб яги…?
— Кин-щиб бицаниги, кигIанго лъикI гьаниб бугониги, нилъерго ракь гIадаб бакI букIунаро, кида вуссунги тIадвуссинчIого тIубаларо. Амма метер-сезе тIадвуссине хиял гьечIо, сахлъи бугебгIан, бажарарабгIан заманалда гьанивго чIела.
ГIабаш ГIабашилов
