Сделать домашней|Добавить в избранное
 
Главная » Образование - Лъай кьей, мактаб » Лъай кьеялъул церехъаби
на правах рекламы

Лъай кьеялъул церехъаби

  • Версия для печати
Добавил(а): istina от 16-06-2017, 10:53
ЦIалул соналъул ахиралда учителасул хIалтIуе къимат кьолаго, кIварбуссинабула гьесул цIалдохъабаз районалъул ва республикаялъул предметиял олимпиадабазда рихьизарурал хIасилазде. Ахираб 15-20 соналда жаниб тIоритIарал тарихалъул олимпиадабазда Шамил районалъул ГьентIа росдал школалъул учитель МухIамад Алхасовасул цIалдохъабаз районалдаги республикаялдаги цIакъ лъикIал хIасилал рихьизаруна. Исанаги районалда босана анцIго призалъулаб бакI (анлъго тIоцебесеб, кIиго кIиабилеб ва кIиго лъабабилеб). Республикаялда тIоцересел бакIал росана: МагIазов ИсмагIелица (11 класс), МуртазагIалиева Узлипатица, (10 класс), МухIамадов АхIмадхIажияс (9 класс) ва МухIамадов Мусалас (7 класс) (сураталда). Гьеб ккола учителасул щибабкъойилаб хIалтIул хIасил.
Шамил районалъул лъайкьеялъул управлениялъул нухмалъулез РФялъул президент В. Путинил премиялъе мустахIикъав учитель вихьизавизе суал цебелъедал, тIоцебе рехсана Алхасовул цIар. МухIамад вуго жиндирго хIалтIулъ цIилъи лъугьинабизе хIаракат бахъулев, жиндасагоги цIалдохъабаздасаги жавабчилъи тIалаб гьабулев, гIун бачIунеб гIелалъе лъикIаб лъайги тарбияги кьолев учитель. ПалхIасил, Алхасов вихьизавуна рехсараб премиялъе ва гьеб гьесие щвана. Гьединго Алхасов ккола "ДРялъул мустахIикъав учитель", "РФялъул мустахIикъав учитель", щвана гьесие ДРялъул Пачалихъияб Советалъул хIурматияб грамота, "ДАССРалъул халкъияб лъайкьеялъул отличник", 2006 соналда - президентасул грант, "Социалистияб къецалда бергьарав" абулеб гIаламат, "ЗахIматалъул ветеран"  медаль, тIадегIанаб категориялъул учитель. Гьесие щварал шапакъатал гьанир рехсон хIалкIвеларо.    
МухIамад Алхасовасул эмен Алхас НурмухIамадов вукIана гIагараб росулъ лъайги культураги тIибитIизабиялъул хIаракатчи. ЛъикIаб лъалкI тана гьес  росдал гIумруялъулъ. Амма гьев гIолохъанго къадаралде щвана. Гьесул вас МухIамад инсул нухдасан ана ва бащдаб гIасруялдасаги цIикIкIун заманалъ учительлъун хIалтIана, 25 соналъ  гьабуна завучлъиги.
МухIамадица абула жиндир цIалдохъанасда, улкаялъул бокьараб вузалде лъугьунелъул, тарихалъул экзамен ункъил къиматалда кьезе кIолин. 
Росдал гIадамаз абула, Алхасил МухIамад школалде щвараб заманалъухъ балагьун, рекъезабизе бегьулин сагIатилан.  ХIакъикъаталдаги, щибаб къоялъ радал сагIат микьгоялде бащдаб хIалтIидал, гьев лъугьуна школалъул азбаралде. ВацIцIа-вакъадго ретIакъан, къамартIго вачIунев учителасухъ балагьун, гьесул хIеренаб ва гIакъилаб каламалъухъ гIенеккун, сундулъго гIадлу-тадбир букIин бихьун, гIемерисез абула, гIицIго цIалдохъабазе гуребги, росдал гIадамазеги тарбия кьолев, хьвада-чIвадиялъулъ мисалалъе вугев чи кколин Алхасил МухIамадилан.
Тарихалъул дарсал пайдаяб куцалда рачиналъе киналго ресалги чIезарун руго гьес школалда. Буго лъикIаб кабинет,  учителасги цIалдохъабазги цадахъ лъугьун хIадур гьарурал хIажатал берзул алатал. Гьесул xIapaкаталдалъун школалда гIуцIун буго тарихиябгун этнографикияб музей. КватIичIого гьеб лъугьине буго муниципалияб музейлъунги.
Алхасовасул дарсида букIуна, битIахъе абуни, цогидал учительзабиги бахиллъулеб гIадлу, гIодобиччай, гIинтIамун чIей. ЦIалдохъабаз кьуричIого тIуразарула учителасул тIадкъаял. Дарс бачиналъулги гьес буго жиндиего хасаб, ай "алхасовасулаб" къагIида. Дарсил байбихьуда, кидаго гIадин, цIалдохъаби хIалтIула историялъул терминал ва лъугьа-бахъинал ккарал соназул таблица лъазабиялда тIад. ЦIикIкIун кIвар кьола цIияб дарс бичIчIизабиялде. Бицуна интересаб лъугьа-бахъиналъул гIадин, гIадатго, гIумруялдаса мисалалги  рачун. Амма лъималазда дарс гьикъиялъе хасаб заман батIа гьабуларо. ЦIалдохъанасул хIадурлъи щвалде щвараб бугищали лъазе, гьес суал кьола бокьараб мехалда. Гьелъги батила, тарихалъул дарсиде лъикIаб хIадурлъи гьечIого ине лъималазул рекIее къабуллъулареб. ЦIалдохъаби ругьунлъун руго лъугьа-бахъинал цоцазде дандекквезе, гьезул анализ ва ахиралда хIасил гьабизе. 
Ахираб заманалда МухIамадица  цIикIкIараб кIвар кьолеб буго гIагараб ракьалъул тарих лъазабиялде. "Нилъер лъималазда, тIоцебесеб иргаялда, лъазе ккола умумузул тарих. ГIагараб ракьалъул тарих цIикIкIун лъанагIан, гьезул рекIелъ ватIаналде рокьи цIикIкIуна",- ян абула гьес.  Цинги лъазабизе бегьулила НекIсияб Египеталъулги НекIсияб Грециялъулги тарих. 
ХIалбихьи бугев педагогас цIикIкIун кIвар кьола пагьму-гьунар бугел цIалдохъабазде, гьелгун гьев жеги цIикIкIун хIалтIула. " Нилъеда лъазе ккола бетIер хIалтIулел, пагьму бугел лъимал гьитIинго ратIарахъизе", - ян малъула гьес гIолохъанал учительзабазда. Гьезулъ бугеб гьунар цIунизе, камиллъизабизе, цIикIкIинабизе ва гIумруялъул нухда гьездаса жамагIаталъеги  улкаялъеги пайдаял чагIи рахъинаризе бажаризе ккола. 
Алхасовас абула учителасул хIалтIулъ батанила жинда гIумруялъул талихI.
ЛъикIав педагог  гуревги,  МухIамад ккола росуцоял разияв жамагIатчиги. "Нижер Алхасил МухIамад" абун загьир гьабула росуцояз гьесдехун бугеб адаб-хIурмат. Гьес жигараб гIахьаллъи гьабула жамагIаталъул киналго тадбиразда. ГIезегIан руго гьес жиндирго харжаздалъун росдае гьарурал сайгъаталги. Масала, "МухIмада" абулеб лъаралда тIасан букIараб басрияб кьоги биххун, бана цIияб кьо. ГьентIасез гьелда "Алхасил МухIамадил кьо" абун цIар лъун буго. Жиндирго васазда (Алхас ва МухIамад) цадахъ кулабазде унеб лъаралда тIасан бана росулъе кIудияб кьо, басрияб росулъ бараб цIияб мажгиталда аскIоб эхетана 27 метр борхалъи бугеб чIухIараб минара.  
МухIамадил буго цоцалъ гъункараб, захIмат бокьулеб, гIадамал бахилаб, талихIаб хъизан. Хъизан Бажатги ккола байбихьул классазул учительница. Лъимал Алхас, МухIамад ва ГIайшат ккола тIадегIанаб лъаялъул, берцинаб гIамал-хасияталъул, росдаеги республикаялъеги пайдаял чагIи. Алхас Москваялда  хIалтIулев вуго, МухIамад ккола МахIачхъала шагьаралъул Ленинский районалъул бетIер. Лъималазул лъимал кколила жакъа жиндир талихIги, рохелги, рекIее хIалхьигиян абуна гьес. 
- Учитель хIисабалда, сунца дур жакъа рахIат хвезабулеб, росдал гIумруялъулъ кинаб гIунгутIи  бихьулеб? - ин гьикъана дица гьесда цо нухалъ.
- Нилъеца тIубанго кIочене тун буго лъималазе жамгIияб тарбия кьеялъул хIалтIи. Цебе росулъ, къваригIел гьечIеб иш гьабулеб лъимер бихьани, кIудияв чияс гьелъие гьеб бакIалдаго гIадлу гьабулаан. Лъимада лъалаан жиб жамагIаталъул бербалагьиялда гъоркь букIин. Жакъа нилъее цIакъго бокьулеб буго нилъерго "рижи". ХIалбихье гьесде чияр чияс квер хъвазени кисагурин, семизе, эбел-инсул ахIи-хIур бахъуна. Дир пикруялда, жамгIияб тарбия кьей лъугьине ккола росдал лъималазе тарбия кьеялъул кьучIлъун, - ан абуна гьес.
Ясазда гьес гьадин малъула: "Яс ккола йикIинесей эбел, гьеб борчалде цереккунго хIадуризеги ккола. ХIалимлъи, чIахIиязул адаб гьаби, яслъи ва яхI-намус буголъи  цIунизе ккола". 
"Нилъ ккола имам Шамилил ва Гьидалъа Хочбарил ирсилал. БахIарчилъи, бихьинчилъи, къохIехьей ва тавакал букIуна магIаруласул бидулъ бессун",-ан малъула гьес васазда.
- Кинаб къиматха кьелеб дуца жакъасеб гIумруялъе, дагъистаниязда щиб абизе дуе бокьилеб?-абулеб дир суалалъе МухIамадица кьуна гьадинаб жаваб: 
- Араб гIасруялъул  къоабилел соназда Америкаялдаги букIана гIага-шагарго жакъа нилъер гьаниб бугеб гIадинаб ахIвал-хIал. Цо гIадатияв америкаялъулас, дица гьев рикIкIуна Америкаялъул кIудияв патриотлъун, улкацоязде хитIаб гьабун, цо суал кьун буго: "Америкаялъулал! Нилъ тIадегIанаб цIаралъе, къадру-къиматалъе мустахIикъаб миллат бугищ? - абун. Америкаялъулазда бичIчIун буго гьеб суалалъул кьогIаб магIна ва Америкаялъ бетIер тIаде борхун буго, куркьбал гIебеде ритIун руго, къаси-къад чIечIого хIалтIун, жакъа нилъеда бихьулеб борхалъиялде бахун буго. Рес букIунаро тIадегIанаб къадру-цIаралъул миллат мискинлъи, пакъирлъи, чороклъи хIехьон букIине. КIудияб хIурмат-асалъул миллат лъикI хIалтIула ва мустахIикъаб гIумруялда букIуна, гьелъул гражданаз цоцазул адаб гьабула. ТIадегIанаб къадру-цIаралъул миллат кидаго букIине бегьуларо чадил, квен-тIехалъул ургъалида. КIудияб къадру-цIаралъул миллаталъ хIехьоларо тIадчагIазул гIорхъи-рахъ гьечIеб цIогь ва чIвай-хъвей, хIехьоларо гIемерисеб халкъалъул язихълъи-пакъирлъи, дагьал чагIазул хIаталдаса араб бечелъи. Гьединлъидал  дие бокьун буго дагъистаниязда гьикъизе: "Дагъистаниял! Нилъ тIадегIанаб къадру-цIаралъул халкъ бугищ?!"- абун.
Нури Нуриев

Автор: Нури Нуриев

Газета №: 23, от 16. 06. 2017 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.





Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Комментарии:

Оставить комментарий

При использовании материалов сайта, активная гиперссылка на сайт Hakikat.Info обязательна!
При использовании материалов сайта в печатных СМИ, на ТВ, Радио - упоминание сайта обязательно!