Сделать домашней|Добавить в избранное
 
Главная » Общество - ЖамгIият » ТIадегIанал цIалул идарабазда
на правах рекламы

ТIадегIанал цIалул идарабазда

  • Версия для печати
Добавил(а): istina от 16-06-2017, 10:50
Гьанжеялдаса анцIила анлъго соналъ цебе рагьана Дагъистаналъул  пачалихъияб университеталда гIараб, турк, иран, цадахъго ингилис мацIги малъулеб востоковедениялъул факультет. Северияб Кавказалъул республикабазул тIадегIанал цIалул заведениязул цонигиялда гьечIо гьединаб факультет. Рагьараб къоялдаса нахъе гьенив деканлъун хIалтIулев вуго тарихиял гIелмабазул доктор, профессор Арсен МухIамадов. Газеталъул мухбир дандчIвана гьевгун.

- Дагъистаналъул университеталда востоковедениялъул факультет рагьулаго рукIарал хьулал, мурадал ритIухълъанищ? Дагъистаналда гьеб рагьиялъе хIажалъи букIарабищ?
- Байбихьилин кIиабилеб суалалдасан. Востоковедениялъул факультет Дагъуниверситеталда  хIажат букIиналъул ва рагьизе  ккеялъул хIакъалъулъ суал борхарал тIоцересел хIаракатчагIилъун рукIана тарихиял гIелмабазул докторал, профессорал Расул МухIамадовги Мурад Абакаровги. Гьеб факультет рагьиялъе лицензия тIалаб гьабун, Москваялде, Россиялъул Лъайкьеялъул ва гIелмуялъул министерствоялде чанго сапар гьабизе ккана дицагоги. Востоковедениялъул факультет нилъер гьаниб рагьизе хIажат букIана жеги 40-50 соналъ цебего. Дагъистаналда нус-нус соназ  тIибитIун букIана гIараб мацI ва гIараб культура. Россиялъул машгьурав востоковед, академик Ю. М. Крачковскияс  хъвалеб буго: "XVI гIасруялдаса байбихьун, Дагъистаналда Ренессанс, унго-унгояб тIегьай букIана гIараб культураялъул. Гьеб букIана востоковедениялъул бечедаб школа жаниб бугеб машгьураб центрлъун", - абун.
Дагъистаналдаса гIалимзабаз гIараб мацIги культураги тIибитIизабулеб букIана Кавказалда гуребги, хIатта Гьоркьохъеб  Азиялдаги. Россиялда  гуребги, дунялалдаго дида лъаларо нилъер гьаниргIан гIемерал гьоркьохъел гIасрабазул квералъ хъварал хъвай-хъвагIаязул материалал - асарал ругеб регион. Гьел асаразул тарих байбихьула ХI гIасруялдасан, ай гьанжеялдаса азарго соналъ цебе.
Россиялъул гIелмабазул академиялъул Дагъистаналъул гIелмияб централъул квералъ хъварал материалазул  фондалда цIунун буго лъабазаргоялдаса цIикIкIун документ. Гьел гурелги, хасал гIадамазул коллекцияздаги цIунун руго гIемерал хъвай-хъвагIаял. Нижер факультеталда хIалтIулев вугев профессор А. ШихсагIидовасул нухмалъиялда гъоркь щибаб соналъ республикаялъул районазде, росабалъе гьарула археографиялъул (некIсиял хъвай-хъвагIаял цIехеялъул) экспедициял. Жакъа къоялде экспедициялъул хIаракаталдалъун тIатинабун буго щунусго  хъвай-хъвагIай.
Диниябги дунявиябги гIелму-лъаялъул гуребги, гьезда гъорлъ руго росабазул тарихалъул, Дагъистаналъул тарихалъул, адабият-маданияталъул  ва гIемераб цогидалъулги хIакъалъулъ бечедаб материал. Гьеб рухIияб ирс, таржамаги гьабун, цIехезе, лъазабизе мацIал лъалел, лъикIаб лъай щварал специалистал къваригIинарищ? Цогидаб рахъалъ гьел мацIал лъазариялъул бугеб кIваралъул бицинчIониги, цохIо гьеб хIужаялъги тасдикъ гьабулеб буго востоковедениялъул факультет рагьи битIараб галилъун букIараблъи.
- Чан соналъ цIалулел факультеталда, кинал ругел отделениял ва  студентазе цIалиялъе шартIал?
- Факультеталда буго кIиго отделение: востоковедениялъул ва африканистикаялъул. КIиабилеб отделение - къватIисел улкабазул мацIал ва культура малъиялъул теория ва практика абураб.
Ункъо соналъ факультеталда цIалун, щола бакалаврасул диплом. ТIадеги цIализе бокьаразе рес буго гьенибго кIиго соналъ магистратураялда цIализе. Студентазе цIализе ва хIухьбахъиялъе чIезарун руго киналго шартIал, рес буго цIиял информациялъул технологияздаса, компьютералъул программабаздаса пайда босизе, буго библиотека, линографикияб кабинет. Факультеталда бугеб лъабабго кафедраялда хIалтIулел руго махщел ва хIалбихьи бугел преподавателал, гьезул лъебералда цоясда гьоркьоса анлъгояв вуго гIелмабазул доктор, къогояв кандидат. Факультет гIуцIиялъулъ ва гьелъул даража борхизабиялъулъ хасаб бутIа лъуна машгьурав гIалимчи - ирановед, Къуръан таржама гьабурав, дагьав цевегIан нилъедаса ватIалъарав профессор М.-Н. ГIусмановас. Нижер чIухIилъун ккола факультеталда хIалтIулев вугев Россиялдаго цIар рагIарав гIарабист-востоковед А. ШихсагIидов.
- ЦохIо мацIал лъазари,  гьезда тIад хIалтIи кколеб батилаха студентазул цIалул программаялда аслияб?
- Дица цебе абухъе, факультеталда малъула гIараб, парс ва  турк мацIал. Студентазе рес буго хасгьабун цо бакъбаккул рахъалъул мацI тIасабищизе, гьеб лъазабизе. ЦохIо гьеб мацI малъун гьел толаро, малъула жидецаго тIасабищун кIиабилебги бакъбаккулаб мацI. Гьеб кIиябгоялда тIаде, цIалул программаялда рекъон, лъазабизе ккола ингилис мацIги. БичIчIулеб жо, цохIо мацIал лъазариялда къокълъуларо студентазул цIалул иш. Гьезда гъваридго малъула рехсарал мацIазул улкабазул цебесебги жакъасебги тарих, экономика, культура, политика, рукIа-рахъин ва цогидабги. ПалхIасил, факультет лъугIун къватIире унел рахъуна Турциялъул, Ираналъул ялъуни гIараб пачалихъазул рахалъ щвалде щварал, камилал специалисталлъун.
- Факультеталда Къуръан лъазабиялъул центрги рагьун бугин рагIана.
- БитIараб буго, факультеталда хIалтIизе байбихьана халкъазда гьоркьосеб кIиго центр - Къуръан лъазабиялъул ва парс, гIараб, турк мацIал ва культура лъазабиялъул. Гьелъ кIудияб кумек гьабулеб буго студентазул лъай борхизабиялъе гуребги, преподавателазулги студентазулги гIелмиял цIех-рехалъул хIалтIаби дандран гьариялъе ва къватIисел улкабазул гIалимзабазулгун бухьенал щула гьариялъе.
-  Россиялъул ва къватIисел улкабазул кинал гIелмиялгун цIалул идарабазулгун бухьен бугеб?
- Нижер щулиял ва кидагосел бухьенал руго Москваялда бугеб Азиялъул ва Африкаялъул улкабазул, Россиялъул гIелмабазул академиялъул  востоковедениялъул квералъ хъварал хъвай-хъвагIаязул институтазулгун, Санкт-Петербургалъул университеталъул востоковедениялъул факультеталъулгун.
КъватIисел  улкабазул гIелмиялгун цIалул идарабазулгун ругел бухьеназул бицани, нижергун гьабураб къотIи-къай буго Египеталъул Асьюталъул, Турциялъул Кайсери шагьаралда бугеб Эрчиес университетазулгун ва  Ираналъул Решт шагьаралда бугеб Гилян университеталъулгун. Гьел бухьенал щула гьарулаго, нижер преподавателал ва студентал мацI, культура ва цогидабги лъазабиялъул мурадалда щибаб соналъ стажировкаялъ уна  рехсарал улкабазул университетазде. Гьединго рачIуна гьел нижехъеги. Гьелъул цIикIкIараб пайда буго студентазе ва преподавателазе тIасабищараб улкаялъул  мацI лъазабиялъеги махщел камил гьабиялъеги гуребги, цоцазда гьоркьоб гьудуллъи щулалъизабиялъеги.
- Кинаб ишалда, кир ва щаллъун хIалтIизе рес бугел ва хIалтIулел ругел востоковедениялъул факультет лъугIарал?
- Гьел хIалтIулел руго гьоркьохъел школазда тарихалъул ва  гIараб мацIалъул учительзабилъун, гIелмиял ва тIадегIанал цIалул идарабазда. Руго гьезда гьоркьор гIелмабазул доктораллъун ва кандидаталлъун рахъаралги. Факультеталда хIалтIулел ругел  преподавателазул бащдал руго гьанирго, факультеталда цIалун лъугIарал. Дагьал гьечIо таржамачагIилъун ва цогидалги жавабиял хъулухъазда федералиял идарабазда хIалтIулелги. Мисалалъе, нижер факультет лъугIарав чанго дагъистанияв вуго дипломатияб хъулухъалда.  Россиялъул КъватIисел ишазул министерствоялъул аппараталда, гIараб пачалихъазда ругел Россиялъул посольствабаздаги Генералиял консульствабаздаги.
Гьанибго дица абила исана факультеталда рагьулеб бугеб цIияб отделениялъул хIакъалъулъги. Сентябрь моцIалда нижеца къабул гьаризе руго китай мацIалъул отделениялде абитуриентал.
 - ХIажалъи бугищ Дагъистаналда китай мацI малъизе ва лъазабизе? ГIурус мацIалъ абуни "где Китай, где Дагестан"? 
- Цо рахъалъ босани, гIумру гIелмуялдаса хехго цебетIолеб буго. Нилъер дагъистаниял некIого хьвадулел руго даран-базаралъ Китаялде. Гьединлъидал гьедигIан рикIкIад букIун гьечIогури Китай? Китай буго бечедаб гIемергIасрабазулаб гIелму, культура, лъай, медицина цебетIураб улка. Дунялалдаго цIикIкIунеб буго китай мацIалъул асарги.
Гьаб, ХХI гIасруялъул авалалда, дунялалда унеб буго цIиял технологиязул, экономикиябгун дармил,  культура-лъаялъул хехаб цебетIей. Гьеб цIакъго халлъулеб буго Югалъулабгун Бакъбаккул Азиялъул регионалда, хасго Китаялда. Китай рикIкIуна гьабсагIаталда  экономика цебетIолеб бугеб улкалъун. Экономика цебетIеялда цадахъго борхулеб буго дунялалдаго, халкъазда гьоркьосеб бутIаялда гьелъул политикияб кIварги. Къойидаса къойиде церетIолел руго Россиялъулги Китаялъулги экономикиялгун политикиял бухьенал. 
Цадахъ рекъон хIалтIи гьабиялъул ва цоцазе кумек гьабиялъул рахъалъ нижер къотIи-къай буго Китаялъул Шицзячжуан шагьаралда бугеб Хебей педагогикияб университеталъулгун.
Китай мацIалъул отделение рагьиялда тIад ниж церего хIадурлъулел рукIана. Лъабго соналъ цебе гьениве мацI лъазабизе витIун вукIана нижер щуго преподаватель, кIиго преподавателас, Шицзячжуаналда цIалун, лъугIизабуна магистратура. ЛъагIелгун бащдалъ цебе студентазда факультатив хIисабалда малъизе лъугьана китай мацI, нижеда бихьана гьеб мацI лъазабиялде гьезул бугеб гъираги. Ахиралда абила май моцIалда Япониялде официалияб сапаралъ ун вукIана ДГУялъул ректор МуртазагIали Рабаданов. Токиоялъул Сока университеталъулгун цадахъ рекъон хIалтIиялъул меморандумги къабул гьабун буго. РикIкIад гьечIин ккола Дагъистаналда япон мацI малъизе байбихьулеб мехги.

Гара-чIвари гьабуна 
Пайзула Пайзулаевас.

Автор: Пайзула Пайзулаев

Газета №: 23, от 16. 06. 2017 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.





Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Комментарии:

Оставить комментарий

При использовании материалов сайта, активная гиперссылка на сайт Hakikat.Info обязательна!
При использовании материалов сайта в печатных СМИ, на ТВ, Радио - упоминание сайта обязательно!