Сделать домашней|Добавить в избранное
 
на правах рекламы

ГурхIел - рахIму

  • Версия для печати
Добавил(а): istina от 16-06-2017, 10:45
Эбел-инсуе бищун хирияб жо буго жидерго лъимер. Нилъер щивасда нилъерго рижи цогидаздаса тIокIаблъун бихьула, гьеб гьунар-махщел бугеблъун  букIине бокьула. Амма руго улбул жидер лъимер цогидазда релълъараблъун лъугьине гIоло бокьараб жо гьабизе хIадуралги. 
2016 соналъул ахиралда гьарурал цIех-рехазул баяназда рекъон, щуго соналда жаниб улкаялда 10 проценталъ цIикIкIун буго сакъатал лъималазул къадар. 2011 соналда 560 000 сакъатаб лъимер букIун батани, 2016 соналъул ахиралда буго 617 000 сакъатаб лъимер. Гьарурал лъималазул къадарин абуни кIиго проценталъ гурони цIикIкIун гьечIо. Аслияб куцалда лъималазул рукIунел руго психикиял ва неврологиял унтаби. Лъиего балъголъи кколаро психикияб ва неврологияб унти бугел лъималазе дарабазул кIудияб пайда букIунареблъи. Гьединазе хIажат букIуна хасаб бербалагьи. 
617 000 сакъатаб лъимер

Аутизмалъ унтарал лъималазул улбул Бегум БахIандова ва Сакибат ХIажикъадирова гIемер рекерахъдизе ккана жидерго гьитIичазе бакъукь бакI балагьиялъе гIоло. Лъимадул психикияб рахъалъ хиса-басиял рукIин бичIчIаралдаса нахъе гьелъие сабаб балагьизе гIемерал бакIазде щун, свакарал улбуз "Дир бакъулаб дунял" абураб гурхIел-рахIмуялъул фонд гIуцIана. Гьелъул мурадлъунги буго сахлъиялъул рахъалъ нахъеккарал лъимал гIадамазда гьоркьор хьвада-чIвадиялъе ругьун гьари. Гьел ккола аутизм, ДЦП, Даунил синдром, ЗПРР ва мацI бициналъул рахъалъ нахъеккей (апалия) бугел лъимал. Гьезие захIмат букIуна сахал гIадамазда гьоркьор рукIине, гIемерисезда бичIчIуларо гьезул унти.  Жидерго хасаб дунялалда гIумру гьабун рукIуна гьел, хасго аутизм бугел гIадамал жалго жидеего гIун рукIуна, жидеда гIадамал кIалъазецин бокьуларо гьезие.
Бегум БахIандовалъул рагIабазда рекъон, аутизм ккола инсанасулъ живго жиндаго чIезе бокьулеб хасият загьирлъи, психикияб рахъалъул захIмалъи. Гьединго "бакъул лъималин" абулел Даунил синдром бугел лъималазулги гьебго унти буго. Гьезул гьечIо ццим бахъунеб, гьереси бицунеб, гIадамал рихунеб гIамал. Сахал гIадамазул 46 хромосома букIунеб батани, Даунил синдром бугезул гьеб букIуна 47. Гьединлъидал гьезулъ букIине бегьула цо-цо гIадатиял гIадамазулъ гьечIеб гьунар-махщелги. Цогидал психикиял унтаби ругел лъималазулги гIемер дандчIвала гIадатиял гIадамазулалдаса тIокIаб гьунар. Аутизм бугел цо-цо лъималазда лъикI лъала хIисаб, гьезул махщел букIуна суратал рахъизе. ГIалимзабаз абулеб буго, тIолабго халкъалъул цо процент тIадегIанаб гьунар бугеблъун бижулеб мехалда, аутизмалъ унтарал лъималазда гьоркьоса 10 процент рижулин гьединаб гьунаргун. Амма гьунаралда рекъон хьвадизеги гIадамазда кIалъазеги гьезухъа бажаруларо. Бегум БахIандовалъ бицана "Дир бакъулаб дунял" фондалъ гьабулеб хIалтIул ва дандчIвалел захIмалъабазул, психикияб рахъалъ хиса-басиял ругел, амма сахал лъималазе сахлъи камил гьабиялъе ругел батIи-батIиял ресазул хIакъалъулъ.

Чол кумекалдалъун 

- Аутизмалъ унтараб лъимер, жиндие рекъечIеб жо ккани, ахIдола къваригIараб жо  щвезегIан. Цо-цоязда гьеб бичIчIуларо. Лъимадуе тарбия кьезе лъалеб гьечIин рагIаби рехула. Гьединал лъималазул сахлъи дагьабго рукIалиде ккезабулел бакIал руго Россиялда, амма гьел хираго руго, щибаб лъабго анкьил курсалъул багьа ккола 150-200 азарго гъуруш, гьебги лъагIалида жаниб кIиго-лъабго нухалда гьабизе ккола. Киназулго гуро гьединаб рес букIунеб. 
Психикияб рахъалъ хиса-басиял ругел лъималазул сахлъи щулияб букIине бегьула. Амма гьединал лъималазе цIикIкIун хIажалъула эбел-инсул бербалагьиги  гIадатияб кIалъайги. Гьел рахчизеги кколаро, гьелъул гIаксалда, лъимадул сахлъи цебетIеялъе ресал ралагьизе ва пачалихъалъ гьезие рихьизарурал бигьалъаби цIехезе ккола. Цебе гьеб унтул хIакъалъулъ гьикъизе чицин щолароан, гьединлъидал дунго гIадинал эбел-инсуе кумекалъе гIуцIун буго фондги. Ахираб заманалда нижеца лъималазе ипотерапия гьабулеб буго. Гьеб ккола чотIа рекIинариялдалъун унтарал лъималазе кумек гьаби. МахIачхъалаялда гьеб къагIида хIалтIизабулелдаса чанго сон буго. Гьелъ кумек гьабула ДЦП ва аутизм бугел лъималазул сахлъи щула гьабиялъе. 

Унти рогьо гуро 

"Дир бакъулаб дунял" гурхIел-рахIмуялъул фондалъул гIуцIарухъабазул мурад буго сахлъиялъул рахъалъ захIмалъи бугел лъимал гIадатиял гIадамазда гьоркьор гIумру гьабизе ругьун гьари. Бегум БахIандова къеркьолей йиго гьединал лъимал инклюзивияб лъайкьеялъул кьучIалда гIадатияб школалде хьвадизе рес балагьиялда тIадги.  
- Россиялъул лъайкьеялъул законалда рекъон, сахлъиялъул рахъалъ захIмалъаби ругел ва сахал лъимал цIалула батIи-батIиял школазда. Инклюзивияб лъайкьей абуни ккола киналго цадахъ цIали. Дир лъимадуеги бокьун буго гIадатияб школалде хьвадизе. Амма Дагъистаналда инклюзивияб лъайкьеялъул рахъ щвалде щвараб гьечIо. Гьеб къагIида Москваялдагицин гьанжего гьанже байбихьун буго цо-цо школазда хIалтIизабизе. Нилъер республикаялда гьединал лъимал рокъор хутIулел руго. ГьечIо гьезие гьабулеб терапия. Гьединлъидал нижеца лъиего ва сундуего гIарац бакIаруларо, нижер фондалъул мурад буго сахлъиялъул захIмалъаби ругел лъималазе инклюзивияб лъай щвезаби. 
"Дир бакъулаб дунял" фондалъул цоги масъалалъун ккола "батIиял" лъималаздехун гIадамазул бербалагьи хисизаби. Лъимадул психикияб рахъ нахъеккараб букIиналъ, гьезул гIамал гIадамазда бичIчIизе захIмалъула. Дагъистаналда гьединал лъималазул къадар 4000-ялде бахуна. 

Инклюзивияб лъайкьей: уябищ, маргьайищ?

Аутизмалъ унтарав Бегум БахIандовалъул вас ичIго сон базегIан лъималазул ахикье хьвадана. Гьанже, школалде витIизе бокьун, жий чанго бакIалде щванин, амма, тахшагьаралда гIакълуялъ нахъеккарал ва психикиял хиса-басиял ругел лъималазе цохIо школа гурони гьечIолъиялъ,  гьениб бакI щвечIин бицана гьелъ. 
- МахIачхъалаялда ункъабилеб школалда буго инклюзивияб лъайкьей. "Сакъатазе квалквал гьечIеб сверухълъи" абураб федералияб программаялда рекъон, гъоркьиса гьеб къачIан букIана сакъатазул гьакида  гурони хьвадун бажаруларел лъималазе пандусалги цогидал квегIенлъабиги чIезарун. Амма гьеб школалдаги аутизм ва Даунил синдром, психикиялгун неврологиял унтаби ругел лъималазе шартIалги гьечIо, цIализеги росуларо. 
Коррекциялъулал  классал къалел руго ахираб заманалда. Ругелги классазде гIакълуялъул рахъалъ нахъеккарал лъимал гурел, хашго цIалулел лъимал хьвадула.  Гьединал классазда  яги инклюзивияб школалда цIализе росизе тIадаб буго аутизмалъ унтарал лъимал. Амма гьезда цадахъ кумекалъе цо педагог къваригIуна. Психикияб рахъалъ хиса-басиял ругел цIалдохъабазда цадахъ вукIине ккола тьютор (гьезул хасав насихIатчи, социалияв педагог гIадав хIалтIухъан). Амма гьев хIалтIизе ккола унтул гIузру бугеб лъимергун. 2010 соналда РФялъул СахлъицIуниялъул ва социалияб цебетIеялъул министерствоялъ "Лъайкьеялъул хIалтIухъабазул хъулухъазул тайпаби" абураб закон къабул гьабулаго, тьюторасул хIалтIиги рехсон букIана гьениб. Амма нилъер лъайкьеялъул идарабазул хIалтIухъабазда лъалеб гьечIоан, щив чи кколев тьютор, гьединаб хъулухъцин гьечIин жидер школалдаян абулеб буго гIемерисез. ПалхIасил, сахлъиялъул гIузраби  ругел лъималазе лъайкьеялде нуцIби къан руго республикаялда, - ян бицана Бегум БахIандовалъ. 
ПатIимат СултIанмухIамадова

Автор: ПатIимат СултIанмухIамадова

Газета №: 23, от 16. 06. 2017 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.





Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Комментарии:

Оставить комментарий

При использовании материалов сайта, активная гиперссылка на сайт Hakikat.Info обязательна!
При использовании материалов сайта в печатных СМИ, на ТВ, Радио - упоминание сайта обязательно!