Сделать домашней|Добавить в избранное
 
Главная » Культура - Маданият » Миллияб сценаялъул устарзаби
на правах рекламы

Миллияб сценаялъул устарзаби

  • Версия для печати
Добавил(а): istina от 21-04-2017, 11:41
Шапи Казиевасул 
пикрабазухъ гьоболлъухъ
Хъвадарухъан. ШагIир. Драматург. 
ГIагараб ракьалъухъ рокьи ккарав дагъистанияв

Дагъистаналъул маданиятги адабиятги бокьулезда лъала Шапи Казиевасул цIар. Гьесул асараз нилъее рагьула бахIарчияб тарихалъул цIиял тIанчалги, тарихалда лъалкIал тарал магIарулазул къисматалги, къисматалъ ватIаналдаса рикIкIад гьаруразул рекIел хIалги.

Хъвана гьес имам Шамилил хIакъалъулъги. Шапи Казиевасул кучIдузулъан цIалдолезухъе щола  ватIаналде бугеб бухIараб рокьиги, гIагараб халкъалде бугеб рокьул цIураб урхъиги, урхъи буссинегIан, къвал базе анищ ккараб хунздерил тIалъиги, тIолго магIаруллъиялде бугеб гIищкъуги, гIагараб ГIобода росулъ рещтIен гьабулел хивалал-хьулалги. Хъвадарухъанасул къалмикь гьаб нухалда хIайранаб цIваялъул сипаталда паркъана Дагъистаналдаса дунялалдаго машгьурав художник Халил-Бег Мусаясул цIар. "Апараглъиялъул кьерал" абураб тIехьалда цIидасанги кенчIана художникасул къисмат. Ва цIалдолезда цевечIана лъалевги лъаларевги Халил-Бег. 
Дагьал церегIан къоязда МахIачхъалаялда ГI. Тахо-Годил цIаралда бугеб тарихалъулгун архитектураялъул цолъизабураб музеялда тIобитIана Шапи Казиевасул Халил- Бег Мусаясул хIакъалъулъ хъвараб "Апараглъиялъул  кьерал" абураб тIехьалъул презентация. Гьенире данделъун рукIана хъвадарухъаби, шагIирзаби, гIалимзаби, студентал. ТIехь къватIибе бачIине кумек гьабун буго художникасул гIагарлъиялъ. Шапи Казиевас бицана, тIехь хъвалелъул, живго щварал бакIазул хIакъалъулъ, лъай- хъвай гьабунщинаб архивалъул материалалъул. Халил-Бег Мусаясул гIагарав чи ХIасан ГIабдулаевас  кIудияб баркала загьир гьабуна авторасе.
- Нижер тIолабго гIагарлъи налъулаб буго Шапи Казиевасда цебе. Гьес нижееги рагьана лъаларев Халил-бег. Авторас мухIканго бицун буго художникасул гIумруялъул ва пагьму- гьунаралъул хIакъалъулъ, - ан абуна гьес.
Цоги тIехь. Цоги къисмат. Цоги цIва. Миллат чIухIараб цоги цIар. ТIадегIанлъиялъул ва борхалъиялъул цоги гвангъараб мисал. Гьединав вукIана ва вуго ватIаналда ракь насиблъичIев, гьелъухъ магIу тIолаго къоял арав, рикIкIада Америкаялда вукъун вугев Дагъистаналдаса Халил-Бег.
 Гьал къоязда редакциялде вачIун вукIана Шапи Казиев. Нижер мухбирас гьесулгун гара- чIвариги гьабуна.
- Шапи, дуца хъвана ахирисев багьадурасул хIакъалъулъ тIоцебесеб тIехь. Сунца тIамурав мун "искусствоялъулъ Шамилил" (гьедин абуна ХIамзатил Расулица Халил-Бегида-ред.) хIакъалъулъ тIехь хъвазе?
- Дица гIемер цIалулаан художни-касул хIакъалъулъ хъвараб литература. Бокьун букIана, тарихалъул гъварилъуде ваккун, гьесул къисмат лъазабизе. Гьебго гьаригун дихъе рачIун рукIана гьесул вацасул лъималги. Дун кIудияб гъираялда жувана Дагъистан дунялалда машгьур гьабурав ракьцоясул къисматалъул къиса хъвазе. Роман дица хъвана лъабго соналъ. Дида Халил-Бегилги диргоги къисматалъулъ цо кинабалиго релълъен-хъвайги бихьула. Гьеб ккола ватIаналъухъ чIалгIен. Москваялда вугев дир ракI кидаго гIагараб Дагъистаналда букIуна. Гьаниве щведал, дандего бортун бачIунеб дунялалда бищунго тIагIамаб ва гьуинаб ватIаналъул махIалъ бицуна магIаруллъиялъул. Гьелдаса кIудияб талихI щибха букIинеб ватIаналъухъ урхъарав дие! 
- ТIехь хъвалагоги, Халил-Бегил къисматалъул цIиял тIанчал ралагьулагоги, кинал захIмалъаби дандчIварал?
- Дица гьел захIмалъабийиланцин рикIкIунаро. Германиялда, Франциялда, Италиялда, Ираналда, Турциялда, Америкаялда ва цогидалги пачалихъазда жиндирго суратаздасан Дагъистаналъул хIакъалъулъ бицарав машгьурав художникасул хIакъалъулъ хъвазе бигьаго букIана. ТIехьалда руго гIемерал цIирагьиял. КъобахъанагIан хIайран гьавулев вукIана дун Халил-Бегил къисматалъ. Роман байбихьула 1921 соналдасан. Гьеб соналда уна 24 сон барав художник Европаялде, Мюнхеналде. Лъай-хъвай ккола Турциялда ва Европаялда рукIарал Кавказалъул ва гIурусазул эмигрантазулгунги машгьурал гIадамазулгунги. Гьезда гьоркьор рукIана С. Есенин, А. Дункан, А. Розенберг, Ф. Рубо, Л. Рифеншталь, П. Пикассо ва цогидалги. Щвана Франциялде, Египеталде, Швейцариялде. 
- Рагъул заманалда Германиялда вукIарав Халил-Бегил хIакъалъулъ батIи-батIиял харбал рицуна, масала, гьес концлагеразда рукIарал асирлъуде ккарал советиял солдатал Гитлерил рахъкквезе ахIулел рукIанила. Дуца щиб абилеб цIалдолезда?
- Гьел руго щибго кьучI гьечIел чIорогоял харбал. Гьес асирлъудаса чанги солдат хвасар гьавуна. Асирлъудаса рорчIаразе ватIаналде тIадруссине бокьун букIинчIо. Гьениб гьезухъ балагьун хвел букIиндалха. Халил-Бегицаги гьесул лъади Меланицаги гьединазе кумек гьабуна Америкаялде ине ва гьезул гIумру цIунизе. Гьезие хIалтIи щвезе кумек гьабуна гьез. Гьелъул хIакъалъулъги хъван буго романалда. Халил-Бегида кIвана цIакъго захIматал шартIазда рукIарал асирал, жиндирго рукIарал бухьеназул кумекалдалъун, Берлиналъул заводазде ва цогидалги шагьаразде хIалтIизе ритIизаризе.
- Шапи, редакциялъ хIадур гьабулеб буго 300 машгьурав магIаруласул хIакъалъулъ тIехь. Дуца лъил цIаралда аскIоб хъвалеб букIараб Халил-Бегил цIар?
- Шамилида хадуб, ХIамзатил Расулил цIаралда аскIоб. КIиязго дунялалдаго машгьур гьабуна Дагъистан. Гьел ккола гIун бачIунеб гIелалъе ватIан бокьиялъул кIудияб мисаллъун. Гьез ракьалда тарал лъалкIал цIвабилъун кенчIолел руго жакъаги.
 - Шапи, цоги кинаб асаралдалъун дуца дурго цIалдолелги адабият ва маданият бокьулелги рохизаризе ругел? Бугищ дур хъван бахъараб асар?
- Хъван лъугIун буго ХъахIабросулъа МахIмудил хIакъалъулъ киносценарий. Амма кино бахъизе ккани, гIарацги къваригIинарищха. МахIмудилги Муилги рокьул къисаялъул хIакъалъулъ хъвараб пьесаги буго дир. 
Дагъистаналъеги, дунялалъеги, магIарулазеги цIияв Халил-Бег рагьана Шапи Казиевас. Гъуниб районалъул ЧIохъа магIарулас цIвабзазда гьоркьоб хъвана Дагъистаналъул цIар. Гьес бухIигун, угьигун, урхъигун ахIана  ватIанилан. 

Автор: ФИО или фамилия и инициалы автора

Газета №: 15, от 21. 04. 2017 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.





Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Комментарии:

Оставить комментарий

При использовании материалов сайта, активная гиперссылка на сайт Hakikat.Info обязательна!
При использовании материалов сайта в печатных СМИ, на ТВ, Радио - упоминание сайта обязательно!