Сделать домашней|Добавить в избранное
 
Главная » История - Тарих » Абубакар Малачихановасул бахIарчияб гIумруги балагьаб къисматги
на правах рекламы

Абубакар Малачихановасул бахIарчияб гIумруги балагьаб къисматги

  • Версия для печати
Добавил(а): istina от 7-04-2017, 10:42
Исана 100 сон тIубала Октябралъул инкъилаб ккаралдаса. Лъица щиб абуниги, гIемерал халкъазе, миллионал гIадамазе гьеб лъугьана кIудияб талихIкъосинлъун. Гьеб сабаблъун Россиялъул жамагIат бикьана кIийиде - хъахIаздеги багIараздеги. Байбихьараб Жанисеб рагъалъ хисизабуна гIемерав чиясул гIумруги, гIакса сверизабуна къисматги.
Бищунго къваридаб къадар хъван батана цо заманалда кIудияб империялъул къуватаб аслулъун букIараб пачаясул аскаралъе. Щиб гьабилебали лъалареб, лъил амруялъе мутIигIлъилебали бичIчIулареб гьеб биххун ана, ва батIи-батIиял политикиял къокъабазул къуватазул кодоб гьелъул кескал лъугьана жидедаго лъаларел, захIматго гурони ричIчIуларел идеябазеги идеологиялъеги гIоло гIумру кьолел магIна гьечIел къурбаналлъун. Гьезул тIоцебесеб кьерда рукIана пачаясул офицерзаби, жалги хъахIаздеги багIараздеги рикьарал. Гьезул щивас, жиндир намус-яхIалдаги, гIакълуялдаги ва лъугьа-бахъунеб бичIчIиялдаги рекъон, бищана жиндирго нух ва балагьана идеологиялда рекъараб рахъ. Гьединазул цояв вукIана ГIашилтIа росулъа некIсияб ва къиматаб тухумалъул вакил Абубакар Малачиханов (1883-1919). Гьеб тухумалъул гIадамал кидаго рукIана кIвар бугел тарихиял лъугьа-бахъиназулъ бищунго жигарал гIахьалчагIилъун. Гьесул кIудияв эмен Нуричул МухIамадица гIахьаллъи гьабуна имам Шамилил нухмалъиялда гъоркь къоло щуго соналъ халатбахъараб гъазаваталъул рагъазулъ.
Россиялда асирлъуда вукIарав имам Шамилица императорасда гьарула Кавказалъул рагъазул заманалда сибиралде ритIун рукIаралги гьелдаса хадур къватIире ккаралги гьесул гIагарал чагIи гьесда аскIоре, Калугаялде ракIареян. Гьедин гьесухъе вачун вачIана жиндирго имгIал, пачаясул офицер ГьитIинав-МухIамад Малачихановасда аскIов Россиялда вукIарав анкьго сон барав Абубакарил эмен Нуричуги (НурмухIамад). Гьеб заманалде щвезегIан гьев хьихьун вукIана Калугаялда гIагарлъухъ букIараб гиназ Оболенскиясул мулкалда. Гьениб гьесие тарбия-лъай кьолаан жинцаго гиназасул лъади Александра Александровна Оболенскиялъ. Анкьго сон барав Нуричу вачIараб мехалда, Шамилил рокъор рукIаралщинал руччабаз баун, къочун, веэдун вуго гьев. Имамин абуни, кодове гьевги вачун, хIеренго кIалъан вуго гьесда. Шамилие цIакъ вокьулев вукIун вуго гьев вас. Гьесул амруялдалъун, анкьида жаниб магIарул партал букъун буго Нуричуе. Гьелдаса хадув гьев анцIила анлъго сон базегIан хутIана имам Шамилида аскIов Калугаялда. Гьениб гьесда имамасул вас ГъазимухIамадица малъана Къуръан. ЦIалун лъугIун хадуб, Шамилица хирияб тIехь сайигъат гьабуна гьесие.
1868 соналда офицерлъун вахъарав Нуричу Малачихановас хъулухъ гьабизе байбихьана пачаясул Лейб-Гвардиялъулаб эскадроналда. Дагъистаналде тIадвуссун хадуб Нуричу лъугьана магIарул милициялде ва, капитанасул чиналдеги вахун, пенсиялде инегIан гьелъул кьеразулъ вукIана.
Нуричул букIана щуго лъимер. Гьезда гьоркьоса Абубакарица бищана инсул нух - гьев вахъана рагъухъанав хъулухъчилъун. Бакуялда реалияб училищеги лъугIизабун, 1903 соналъ Абубакар лъугьана Москваялъул рагъулаб училищеялде. 1904 соналъул 19 декабралда гьесие кьуна унтер-офицерасул цIар. 1905 соналъул 22 апрелалда гьев витIана подпоручикасул чингун хъулухъ гьабизе Типлисалде 154-абилеб Дербенталъул полкалде. Гьениве ккезе гьесие кумек гьабуна доб мехалъ Типлисалъул заманалъулав генерал-губернаторлъун вукIарав гIагарав чи, генерал-майор Макъсуд ГIалихановас (Абубакарил эбел кколаан М. ГIалихановасул яцалъул яс).
1908 соналъул анлъабилеб январалда бахъараб пачаясул амруялдалъун, Абубакар вачана хъулухъ гьабизе Дальний Востокалъул Приморский краялъул Никольск-Уссурийский шагьаралда букIараб генерал-адъютант граф Муравьев-Амурскиясул кIиабилеб Бакъбаккулабгун Сибиралъулаб полкалде.
ТIоцебесеб дунялалъул рагъул заманалде тIоцебесеб ГIурус армиялъул тIоцебесеб Сибиралъулаб корпусалда гъорлъ Абубакар Малачиханов гIахьаллъана Европаялда унел рукIарал батIи-батIиял рагъазулъ. Масала, Варшаваялдаги Лодзалдаги  сверухъ ккарал рагъазулъ. Гьес гIахьаллъи гьабуна Праснишалъул операциялдаги. Бихьизабураб бахIарчилъиялъухъ 1915 соналда Абубакар Малачиханов мустахIикълъана Георгиясулаб яргъие. Гьединго рагъда бихьизабураб гьунаразухъ Абубакарие кьуна "БахIарчилъиялъухъ" абураб тIад хъвай-хъвагIай гьабураб ункъабилеб  даражаялъул ГIазизай Аннал орден. 1915 соналъул 18 июналда тушманасде данде гьарурал ишазулъ бихьизабураб гьунаралъухъ гьесие кьуна кIиабилеб даражаялъул ГIазизай Аннал орден, 1915 соналъул 23 июналда цогидазда цадахъ гьев мустахIикълъана лъабабилеб даражаялъул ГIазизав Станиславил орденалъе. КIиго къоялдасан (1915 соналъул 25 июль) тушманасулгун ккараб тунка-гIусиялдаса хадуб гьесие кьуна кIиабилеб даражаялъул ГIазизав Станиславил орден. 1915 соналъул 9 октябралда гьесие кьуна лъабабилеб даражаялъул ГIазизай Аннал орден. Гьединго Абубакарил цIар буго ТIоцебесеб дунялалъул рагъул заманалда (1914-1918) шапакъатал щварал ГIазизав Георгиясул ва Георгиясулаб яргъил Кавалерасул Алфавиталъулаб сияхIалдаги.
КватIичIого Россиялда байбихьана жанисеб рагъ ва лъиданиги лъалеб букIинчIо Абубакарил Малачихановасул хадусеб гIумруялъул къисмат. Гьесул полк цIидасан нахъбуссана жиндирго бакIалде - Дальний Востокалде. Гьебмехалде, 1917 соналъул тIоцебесеб январалде, капитан Абубакар Малачиханов вукIана граф Муравьев-Амурскиясул кIиабилеб Сибиралъулаб полкалъул рекIаразул разведкаялъул начальникасул хъулухъалда.
Октябралъул инкъилабалдаса хадуб Абубакарил полк ана хъахIазул рахъалде ва гьевги вагъана большевиказде данде. 1918 соналда Абубакар лъугьана хасаб Манжуриялъулаб къокъаялде гъорлъе. 1918 соналъул анкьабилеб июлалде подполковникасул чиналда гьев вукIана кIиабилеб  Манжуриялъулаб лъелаб полкалъул командирлъун. 1919 соналда Абубакарие кьуна хасаб Манжуриялъулаб къокъаялъул тайпаялъул ункъабилеб даражаялъул ГIазизав Георгил орден.
1919 соналъул ункъабилеб апрелалда Бакъбаккулабгун Сибиралъулаб хасаб армиялда атаман Г. М. Семеновасул № 113 амруялдалъун Абубакар Малачихановасе кьуна полковникасул чин ва гьебго амруялдалъун "Хасаб Манжуриялъулаб къокъаялда гъорлъ рихьизарурал рагъулал гьунаразухъ" - генерал-майорасул чин. 
Гьаниб цо-цоязул щаклъи ккезе бегьула магIарулав генераллъун вахъанилан абураб хIужаялда. Гьеб суал роцIинабулел мухIканал баянал кьун руго "Белый генералитет на Востоке России в годы Гражданской войны. Биографический справочник. М., 2011) абураб тIехьалда.
Генерал Абубакар Малачихановасул хъизан-рукъалъул, гьев хвараб ва вукъараб бакIалъул хIакъалъулъ лъалеб жо гьечIо. Амма, бихьулеб букIахъе, гьесул гIолохъанаб гIумруялъ нугIлъи гьабулеб буго гьев бахIарчияв, бажари бугев, умумузул тIабигIат, яхI-намус цIунарав, кьураб рагIуеги бараб гьаялъеги гIумру лъугIизегIан ритIухъавлъун хутIаравлъи. 
АхIмад МуртазагIалиев

Автор: АхIмад МуртазагIалиев

Газета №: 13, от 7. 04. 2017 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.





Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Комментарии:

Оставить комментарий

При использовании материалов сайта, активная гиперссылка на сайт Hakikat.Info обязательна!
При использовании материалов сайта в печатных СМИ, на ТВ, Радио - упоминание сайта обязательно!