Сделать домашней|Добавить в избранное
 
Главная » История - Тарих » Кавказалъул гьалдолел къоязул къиса
на правах рекламы

Кавказалъул гьалдолел къоязул къиса

  • Версия для печати
Добавил(а): istina от 29-03-2017, 11:38
Тушманасда дандечIей гьабизе АхIулгохI щула гьабулаго, Шамил имамас мажгитги бана гьениб. Гьеб бана ракьалда гъоркь, жанибе кIиго батIияб бакIалъан балъгоял картIал-нухалги гьарун. Мажгиталде жанире как базе гурелги, хIинкъи ккарабго, тушман гIагарлъулаго, гуллидаса цIунун ва, гIазу-цIад балаго, гьелдаса рахчизеги ракIарулаан. Гьеб букIана гIезегIан кIудияб рукъ.

Амма гьелъул къисмат рагъухъанасулалда релълъараб ккана. АхIулгохIда рагъал халатрахъараб лъабго моцIгIан заманалда гьеб релълъун букIана гьитIинаб хъалаялда. Как балелги, рагъулелги, ярагъ хIадур гьабулелги цадахъ рукIунаан гьенир. Гьеб букIана рагъул сурсатазул складлъунги, бокIнилъ чIарбида букIана туманкIул харил кIудияб гoxI ва аскIорго рукIана, пахьги гъалайги жубан, риун тIун гьарурал тункIил гулби.
1839 соналъул июналъул анцIабилеб къоялдаса байбихьун, августалъул ахиралде щвезегIан АхIулгохIалъул мажгит, сордо-къо батIалъи гьечIого, хIалуцун хIалтIулеб букIана. Гьужумалъ гIурусал рачIунеб рахъалда, парсил рагIалда бугеб гьеб сверана ракьулъ бахчараб хандакъалде. Гьенив чIарбида, харил гохIалда аскIов, цере гулбузул гIисинал гохIалги гьарун, накабада чIун вукIана 30 чи, тункIал цIолев. Зама-заманалда гьениве жаниве как базе вачIунаан имам. Унтарал, лъукъарал рукIунаан свертIа сверун къадазул ракьанда регун.
Мажгиталъубе букIана, тIадехун абухъе, кIиго каратI - нух. Цояб букIана аскIоб бугеб гьитIинабго гохIде. Гьеб букIана цIакъ хIинкъи бугеб, нахъаса къотIичIого гIарада речIчIулеб гoxI. Цояб букIана гъоркьехун, танкел ккараб дагьаб цIунараб бакIалда. КIиябго картIида гьоркьоб бакIалда, хандакъалда жанир, цере ракьул ва ганчIазул щобалги гьарун, гьезда тIасан тункIалги раккизарун, тушманасде кьвагьделев вукIана 30 мурид. Гьез кьвагьи гьабурабго, туманкI кьолаан аскIов вугесухъе. Гьесги гьебсагIаталъ гьеб мажгиталда жанибе, гьеб цIолезухъе босун унаан. Гьебги гьениб тун ва, цIураб туманкIги босун, цо лахIзаталда тIадвуссунаан. Гьедин чIезабун букIана нахъаса къотIичIого гулла балеб ва кьвагьи къотIулареб низам. Кьвагьдохъаби зама-заманалда хисулаан, чIваразулги лъукъаразулги бакIалда чIагоял чIолаан. 
Муридзабазде дандеккун, гIурусал чанго нухалъ цIикIкIун рукIана. Генерал Граббел 10 азарго солдатасда тIаде АхIулгохI бахъизе рачIана Таргъуялъул шамхаласулги Мехтулиялъул ханасулги 3320 чи. ЧIиркъдерил ва гIещдерил росабиги ракьалги солдатазул ва чуязул цIун рукIана. Све-рухъ ругел тIолалго кIкIал-мухъаздаги кьурабалъги гIарадаялъулги тункIилги кьвагьиялъул лъугIи гьечIеб дандерижи багъулеб рагIулаан.
Лъабго моцIалъул нахъаса къотIичIел рагъаздаса хадуб, гIемерав солдатги къурбан гьавун, гIурусазда кIвана АхIулгохI бахъизе. Гьенив лъабазарго муридасул цIикIкIарасел щвана къадаралде. АхIулгохIда шагьидлъана Сурхай, Хириясул ГIалибег, ГIаличул МухIума гIадал цIap арал бахIарзал. Мажгит чIунтана.
Амма АхIулгохIда букIана цоги мажгит. Гьеб бана цIияб АхIулгохIда, Шамил имамасул бихьизабиялда рекъон, ГIалиаскар абурав азербайжанас. Гьесул хIакъалъулъ нахъе хутIун руго мукъсанал баяналги. РикIкIад букIаниги, азербайжан халкъалъул, хасго диниял гIадамазул, кутакаб рокьиги рекIел цIайиги букIана гIypyсалгун багъулеб Дагъистаналдехун. ГIицIго ракIазул цIайи букIин гуребги, гьезул гIемерисез гIахьаллъиги гьабуна Кавказалъул рагъазулъ.
Баянаб буго, МухIамад Ярагъияс хадуб Дагъистаналда тIибитIизабураб тIарикъат босараб бакIги азербайжаназул ракь букIин. Гьесул асаралда гъоркьго рачIун рукIун ратизе бегьула Дагъистаналде ГъазимухIамад имамасда цадахъ рагъарал азербайжаналги. Имамасда цадахъ ахираб рагъда, гьесул колотIа шагьидлъарал гъазизабазда гьоркьов кIиго азербайжанавги вукIанин абула.
Ва гьале АхIулгохIда Шамил имамасда цадахъги вукIана, балагьараб мехалъ, ГъазимухIамадил заманалдаго вачIун вукIарав, Куба областалъул Зихиркент росулъа ГIалиаскар абурав, лъадилъунги нилъерай ячарав, азербайжанав. Гьев вукIана накъшубандияб тIарикъаталъул чи, муршид, кIудияб динияб цIали гьабурав гIалимчи. ЦIаларав чи вукIиналъищ яги цогидаб гIиллаялъищали, Шамилица гьев тIамун вукIана АхIулгохIда чIварал гIадамал рукъизеги лъукъаразе кумек гьабизеги.
ГIурусаз АхIулгохI бахъараб мехалда, чIаго хутIарав гьев, хвалдаса ворчIарав имамги валагьун, гьесда аскIове уна. Бихьулеб буго, жиндаго кIвараб къагIидаялъ имамас гьев цIунулев вукIараблъи. Гьаб нухалъги, аскаралде гъорлъеги вачинчIого, Шамилица гьесда гьарула, гIемерал шагьидзабазул хобал ругеб АхIулгохIда чIайилан, цIияб мажгитги хIалтIизабун, хабалазул тIалаб-агъазги гьабун, хваразул рухIалги цIехон. Гьевги разилъун вуго. Ва, АхIулгохIде тIадги вуссун, имамас малъараб гьабун буго. Шамил къезегIан, нахъеги къого сон бана гьес Дагъистаналда. Мажгиталдаги цIар букIана ГIалиаскарил мажгитилан. Кавказалъул рагъги лъугIараб, Шамил имамги Дагъистаналдаса араб мехалда, ячун лъадигун, гьев уна кIочон течIеб жиндирго ватIаналде. Ругел баяназда рекъон, ватIаналдаги ракI сасинчIого, лъадигун цадахъ гьев ун вуго Маккаялде ва гьенив хун вуго.
Гьединаб буго гIага-шагарго АхIулгохIда рукIарал мажгитазул тарих. 
АхIулгохIалъул хIакъалъулъ бицунаго, баян гьабизе мустахIикъаб буго, гIемерисел нилъер гIадамазда лъалареб ХХ гIасруялъул 20-30-абилел соназда ккараб гьелда хурхараб цоги гьадинаб лъугьа-бахъинги. 
Чанги сахав магIарулас къасд гьабуна АхIулгохIалда рукIарал минаби къачIазе, гьенир батIи-батIиял хIалтIаби гьаризе. Амма Совет хIукуматалъул соназда гьениб щибго гьабизе гьукъун букIана. 20-абилел соназул ахиралда, жеги гьукъиялъул хабарги букIинчIого, ГIашилтIаса ХIасан Маллачихан абурав пачаясул вукIарав полковникас къасд гьабула АхIулгохIда ах гьабизе. Гьес абулаан, зияраталъ рачIарал гIадамазе квине пихъги букIине, жиндиего кириялъеги гьабулеб бугилан гьеб. Амма гьесда кинго кIвечIо АхIулгохIда гъутIби рекIинаризе, гьел рижичIо гьенир. Кьалбазда гъоркье би тIуни, чIарал гъутIби рекIунин абураб хабарги рагIун, Болъихъаги Шурасаги чирмаби цIураб би бачIинабун буго гьес. Гьеб тIунгицин чIун руго гьес гъутIби. Амма гьединги рижичIо гьел, ва АхIулгохIда цониги гъветI гьечIо.


Автор: НурмухIамадил МухIамадил биценаздаса

Газета №: 11, от 24. 03. 2017 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.





Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Комментарии:

Оставить комментарий

При использовании материалов сайта, активная гиперссылка на сайт Hakikat.Info обязательна!
При использовании материалов сайта в печатных СМИ, на ТВ, Радио - упоминание сайта обязательно!