Сделать домашней|Добавить в избранное
 
Главная » Общество - ЖамгIият » ГIелмияб конференция
на правах рекламы

ГIелмияб конференция

  • Версия для печати
Добавил(а): istina от 13-05-2016, 10:37

ХIажи ХIамзатовасул хIурматалда Дагъистаналъул гIелмияб централда халкъазда гьоркьосеб гIелмияб дандеруссин тIобитIана 

"XXI гIасруялда гуманитариял гIелмабазул кIвар бугел масъалаби: ахIвал-хIал ва цебетIеялъул нухал. Академик ХI. ХI. ХIамзатовасул 90 сон тIубаялде" - гьединаб цIаралда гъоркь гIелмияб дандеруссин гIуцIана ДНЦялъул МацIалъулгун адабияталъул ва искусствоялъул институталъ. Дандеруссиналда гIахьаллъана Россиялъул ва къватIисел улкабазул гIелмиял центраздаса машгьурал гIалимзаби, Дагъистаналъул вузазул преподавателал ва жамгIиял хIаракатчагIи. Дандеруссин нухда бачана ИЯЛИялъул директор, профессор МухIамад МухIамадовас.

2016 соналъул щуабилеб маялда машгьурав гIалимчи-филолог, хъвадарухъан, журналист ва гIелмуялъул гIуцIарухъан ХIажи ХIамзатовас тIубалаан 90 сон. Северияб Кавказалда академиклъун вахъарав тIоцевесев гIалимчи вукIана гьев. Дагъистаналда гуманитарияб гIелмуялъе кьучI лъолаго, цIиял пикрабаздалъун гьес бечед гьабуна адабият ва мацI лъазабиялъул гIелму, кIудияб бутIа лъуна халкъазул кIалзул гьунаралъул асарал данде гьариялъулъ ва гьезул гIелмиял цIех-рехазе квербакъана. Жиндир гIелмиял хIалтIабазулъ ХIамзатов ХIажица гIемер хIалтIизабуна гIурус, Европаялъулгун Бакъбаккул улкабазул маданият. Амма гIалимчилъун гьев вахъинавиялъе цIикIкIараб квербакъи гьабуна Кавказалъул маданияталъ.
ГIалимчи ХIажи ХIамзатовас гIемерал соназ нухмалъана РАНалъул ДНЦялъул ИЯЛИялъе. Гьесул цIар машгьурлъана Дагъистаналда гуребги, тIолабго Северияб Кавказалда, Россиялда ва СССРалда гъорлъе унел рукIарал союзиял республикабазда. Лъалаан гьев къватIисел улкабазул гIалимзабаздаги.
ХIажи ХIамзатовасул хIалтIул нух байбихьана республикаялъул прессаялдаса. ВукIана гьев республикаялъул телевидениялъулгун радиоялъул комитеталъул нухмалъиялдаги, хIалтIана Дагъистаналъул Культураялъул министерствоялдаги. 1972 соналъул ноябралда СССРалъул ГIелмияб академиялъул Дагъистаналъул филиалалъул директорлъун тIамуна гьев. Гьелдаса нахъе гIелмияб хIалтIуда вукIана. Гьесул нухмалъиялда гъоркь республикаялъул гуманитарияб гIелму цебетIолеб букIана. Рагьана цIиял институтал: археологиялъул, социологиялъул, лексикографиялъул, фольклористикаялъул, искусствоведениялъул. ХIажи ХIамзатовасул гIуцIарухъанлъиялъул хIасилалда ГIелмабазул академиялъул филиалалъул бакIалда Дагъистаналъул гIелмияб центр рагьана. ГIемерлъана гьенир хIалтIулел институтазул къадарги. ДНЦ лъугьана Северияб Кавказалъул бищун кIудияб гIелмияб центрлъун.
Гьелго соназда МацIалъулгун адабияталъул ва искусствоялъул институталъе кьуна машгьурав магIарул шагIир, Дагъистаналъул халкъияв поэт ЦIадаса ХIамзатил цIар. ХIажи ХIамзатовасул нухмалъиялда гъоркь байбихьана Дагъистаналъул филологиялъулгун искусствоялъул гIелмиял цIех-рехал гьаризе. Гьесул бажариялдалъун къабул гьаруна гIемерал гIалимзабаз цадахъ гIумруялде рахъинарулел проектал ва программаби. Гьезда рекъон хъвана Дагъистаналъул анлъго миллаталъул адабияталъул история, миллиялгун гIурус ва гIурусгун миллиял мацIазул словарал, литературиял мацIазул нормативиял грамматикаби ва цогидал гIелмиял хIалтIаби. Академик ХIамзатовасул бихьизабиялда рекъон хIадурана ва къватIире риччана Дагъистаналъул хъвай-хъвагIай гьечIел халкъазул словарал. ГьабсагIаталда гьединаб 11 словарь бахъун буго ва жеги ункъо къватIибе биччазе хIадурун буго. Гьесулго нухмалъиялда ва редакциялда гъоркь хIадурана ва къватIибе биччалеб буго "Дагъистаналъул халкъияб кIалзул гьунаралъул асаразул сводалъул" 20 том. Гьелъул тIоцебесеб кIиго том къватIибе биччан буго.
ГIуцIарухъанасул хIалтIуда цадахъго ХIажи ХIамзатовас гьабулеб букIана гIелмияб хIалтIиги. Гьезул хIакъалъулъ щунусгоялдаса цIикIкIун гIелмияб макъала хъвана академикас, къватIибе биччана 16 монография, регионалиял, тIолгороссиялъул ва халкъазда гьоркьосел гIелмиял дандеруссиназда нусгогIанасеб кIалъай гьабуна. Гьел рукIана литературоведениялъул, фольклористикаялъул, социолингвистикаялъул, востоковедениялъул ва культурологиялъул гьанжезаманалъул масъалаби рагьулел ва гьел тIуразариялъул цIиял къагIидабазул бицунел макъалаби. 2000 соналда гьев вищана Россиялъул гIелмабазул академиялъул хIакъикъияв членлъун ва Дагъистаналдагун Кавказалда литературоведениялъул тIоцевесев ва цохIо вугев академикасул цIаралъе мустахIикълъана.
ХIажи ХIамзатовасул аслиял гIелмиял цIирагьияллъун ккола: Дагъистаналъул халкъазул адабият бижиялъул ва цебетIеялъул гIаммал къанунал чIезари; XVIII-XX гIасрабазда гIемермиллатазулаб Дагъистаналъул халкъазул тарихиябгун маданияб ва литературияб гIаммаб хасияталъе къимат кьей; Северияб Кавказалдагун Дагъистаналъул художествияб цебетIеялда миллиял ва батIиял миллатаздаса росарал кьучIал ралагьи; миллияб искусствоялъул творчествоялъул рахъал лъугьиналъул ва церетIезариялъе квербакъарал шартIал чIезари; адабияталъул цебетIеялъул миллиял, зоналиял, регионалиял хаслъаби чIезари; Северияб Кавказалъул рухIияб гIумруялда Бакъбаккул ва БакътIерхьул адабияталъул кIвар рагьи ва миллияб культураялъул къисматалъе гIурус культураялъ гьабураб квербакъиялъул бицин.
ХIажи ХIамзатов ккола "Миллияб адабияталъул ва Дагъистаналъулги Северияб Кавказалъулги халкъияб кIалзул гьунаралъул поэзиялъул тарихгун теория" абураб гIелмияб школалъе кьучI лъурав гIалимчи. Гьеб рикIкIуна цебетIураб гIелмияб школалъун ва 2003 соналда гьеб мустахIикълъана Россиялъул Федерациялъул президентасул гранталъе. ХIамзатовасул гIелмияб школалда куцана гьанжесел гIемерал гIалимзаби, гьез цIунана кандидатлъиялде ва докторлъиялъе диссертациял. Аслияб кIвар буссинабулаан гьениб гIелмиял хIалтIабазул даража борхизабиялде. Гьелъие гIоло аспирантазул ва докторантазул диссертациязе нухмалъи гьабулаан пишацоязда гьоркьор машгьурлъарал филологиял гIелмабазул доктораз ва профессораз. ГIуцIун букIана гьоркьоса къотIичIого хIалтIулеб гIолохъанал гIалимзабазул семинар.
КъватIисел улкабазул гIалимзабигун бухьенал гьариялъеги жигар бахъана ХIажи ХIамзатовас. Гьесул нухмалъиялда гъоркь гIуцIана ва тIоритIана тарихалъул, маданияталъул ва политикаялъул кIвар бугел масъалабазул бицарал халкъазда гьоркьосел гIелмиял дандеруссинал. Дагъистаналда гьарулел гIелмиял цIех-рехазул бицун гьев вахъана Германиялда, Франциялда, Англиялда, Австриялда, Испаниялда, Венгриялда, Турциялда, Сириялда, Япониялда, Китаялда, Америкаялда, Канадаялда, Швециялда, Индиялда, Болгариялда. Гьесул квербакъиялдалъун гIумруялде бахъинабуна Дагъистаналъулгун Америкаялъул археологазул цадахъал цIех-рехазул программа, дагъистаниязул мацIазде инжил буссинабиялъул Дагъистаналъулгун Швециялъул проект, Дагъистаналъул археологиялъулгун этнографиялъул, искусствоялъул ва хъвай-хъвагIаялъул Япониялда, Англиялда, Венгриялда ва цогидал улкабазда тIоритIарал выставкаби.
ХIажи ХIамзатов вукIана жамгIияв хIаракатчи. Россиялъул Хъвадарухъабазул, Журналистазул ва Театралиял хIаракатчагIазул союзазул член кколаан гьев. Россиялъул халкъазул багьа тIокIаб маданияб нахърателалъе къимат кьолеб Россиялъул Федерациялъул президентасда цебе гIуцIараб советалъул ва цогидал жавабиял гIуцIабазул членлъун вукIана гьев гIемерал соназ. "Известия РАН. Серия литературы и языка", "Известия Северо-Кавказского научного центра высшей школы" гIелмиял журналазул редакциялда гъорлъ рехсолаан гьесул цIар. Гьесул хIаракаталдалъун гIуцIана "Вестник ДНЦ РАН" гIелмиял макъалабазул журналги.
Дагъистаналъул ва Северияб Кавказалъул вузазегун гIелмиял центразе гIалимзаби хIадурулеб къебелъилъун букIана ХIажи ХIамзатовас нухмалъулеб ИЯЛИялда гIуцIараб диссертациялъулаб совет. "Россиялъул Федерациялъул халкъазул адабият", "Фольклористика", "Россиялъул Федерациялъул халкъазул мацIал: Кавказалъул мацIал" махщелазул гIелмабазул докторлъиялъе диссертациял цIунулаан гьенир. РАНалъул М. Горькиясул цIаралда бугеб Дунялалъул адабияталъул институталъул диссертациялъулаб советалдаги вукIана ХIажи ХIамзатов. Гьес нухмалъи гьабун микьго кандидатас ва 13 докторас диссертация цIунана. Гьев вищун вукIана Грузиялъул Миллиял гIелмабазул академиялъул къватIисеб улкаялъул членлъунги.
ХIажи ХIамзатовасул жамгIиябгун гIелмияб жигаралъе тIадегIанаб къимат кьуна улкаялъ. Гьев мустахIикълъана "Къадруялъул гIаламат" (1971 с.), Халкъазул гьудуллъиялъул (1981 с.), ЗахIматалъул БагIараб байрахъалъул (1986 с.), "ВатIаналъе гIоло гьабураб хъулухъалъухъ" IV ва III даражабазул (1999 с., 2006 с.) орденазе, кьуна гьесие къиматал цIарал ва къадруял премиял.

 

Автор: МухIамад МухIамадов, ДНЦялъул ИЯЛИялъул директор, филологиял гIелмабазул доктор, профессор

Газета №: 19, от 13. 05. 2016 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.





Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Комментарии:

Оставить комментарий

При использовании материалов сайта, активная гиперссылка на сайт Hakikat.Info обязательна!
При использовании материалов сайта в печатных СМИ, на ТВ, Радио - упоминание сайта обязательно!