Сделать домашней|Добавить в избранное
 
Главная » Ваши письма - Нужер кагътал » Щивасул цIар цIунила рекIелъ
на правах рекламы

Щивасул цIар цIунила рекIелъ

  • Версия для печати
Добавил(а): istina от 13-05-2016, 10:18
Нилъер улкаялде гьеб талихIкъосараб балагь бачIиндал, гьезги къимат гьабун хIалкIолареб бутIа лъуна бергьенлъи босиялъулъ.

Рагъ байбихьилалде цебе Тунзиб росулъги унеб букIана гIемерал цогидал росабалъго гIадин, гIодобе биччараб, киналго жидерго ургъалида ругеб гIумру. Росдал Карл Марксил цIаралда бугеб колхозалда хIалтIулаго, берцинаб яшавалда рукIана росуцоял.

КватIичIого байбихьана гьел рагъде ахIизе, гIисинал, жеги хъизан гьабичIел гIолохъаби, гьездаса дагьал цIикIкIарал ва хъизан-лъимал ругел чIахIиялги ритIана тушманасда данде къеркьезе. Кинавниги Тунзиса рагъде ахIана 68 чи, гьездасан тIадвуссинчIо 39 росуцояв. Гьеб букIана кара биххараб, киналго гIадамал кутакалда хIинкъараб заман, гьезул гIемерисезда хIалалъ, ракIалъ бицун лъалеб букIана рагъде унел киналго тIадруссине гьечIолъи. Эмен, вас, вац - тIокIалъ киданиги рихьичIого хутIилин лъидаха кколеб букIараб.
Рагъде унел тIоритIулел рукIана тIолабго росдацаго цадахъ, къварилъиялъ ва цебеккунго гьезул квешаб, пашманаб къисмат лъалеб букIиналъ руччабаз, улбуз, яцаз тIолеб букIана бухIараб магIу, гьарулеб букIана ТIадегIанав Аллагьасде, божилъи, хьул гьабулеб букIана гьел хвалдаса хвасарлъиялде ва тIадруссиналде. Гьезда ракI гурхIун, рахIмуялдалъун магIу бацIцIунеб букIана гьединго рагъде унезулгун къо-мех лъикI гьабизе рачIарал гIага-божаразги мадугьалзабазги. Жеги бугеб ахIвал-хIал, лъугьунеб бугелъул магIна дагьабго гурони бичIчIуларел лъималги рукIана рагъде унел чIахIиязухъ балагьун. Гьезие цо рахъалъ бигьа букIана, гIисинго рукIиналъ ургъулел рукIинчIо эмен, вац рагъда хвезе бегьиялда ва тIадруссинчIого рукIине бегьиялда тIад.
Тунзиб росулъа КIудияб ВатIанияб рагъда хваразда ва араб бакI лъачIого тIагIарал 39 росуцоязда гьоркьоса ункъояв вукIана 25 сон бачIев гIолохъанчи, щугояв - 26-30 сон, къогояв - 31-35 сон, ункъояв - 36-40 сон, анлъгояв - 41-45 сон ва тIадеги барал.
Росуцоязул хвана ва араб бакI лъачIого тIагIана: 1941 с. - лъабго;
1942 с.- микьго; 1943 с.- 23; 1944 с. - щуго чи. Араб бакI лъачIого тIагIана - 25, рагъул майданазда хвана 12 чи, хвалил ругъназдаса азарханаялда хвана кIигояв. Гьал тарихаздасан бихьулеб буго КIудияб ВатIанияб рагъде арал гIемерисел 31-35 соназул гIужалда хун рукIин, 23 чи хун ва тIагIун рукIин.
1943 с. Тунзиб росулъа рагъде аразда гьоркьор рукIана хъизамалда цо гурони гьечIел васалги, ункъо хъизамалдаса рагъде ана кIи-кIи вац ва гьединго ункъо хъизамалдаса лъаб-лъаб вац. Гьел рагъдаса тIадги руссинчIо. ХIисаб гьабун бихье, эбел-инсул кинаб ракIунти букIун батилеб, гьезул гIемерисел гIемерал гIодун беццлъана, цоцоял заман щвелалдего херлъана ва мугъзалъа гурана. Бицен буго, лъабго вас рагъдаса вуссинчIев инсуца росдал рагIалда бугеб гохIдеги вахун гьезул цIарал ахIулел рукIанилан. Гьес гьарулеб букIун буго гьезул бищун гьитIинавгIаги тIадвуссагиян.
Цо хъизамалдаса лъабго вац рагъде аразда гьоркьор руго:

1.ХIажиев ХIажи
ХIажиев МухIамад
ХIажиев МахIмуд

2.ХIосенов ГIабдуллагь
ХIосенов Шарабудин
ХIосенов МухIамад

3.Мусаев Даниялбег
Мусаев МухIамад
Мусаев ГIабдурашид

4.Жамалудинов АхIмад
Жамалудинов МухIамад
Жамалудинов Шагьид

Тунзиб росулъа рагъде араз гIахьаллъи гьабуна гIагараб улкаялъул гIемер батIи-батIиял шагьаразда ва росабалъ, гIатIидаб буго гьез рагъда гIахьаллъи гьабураб география: Кировоград, Днепропетровск, Львов, Донецк, Витебск областал; Грозный, Тбилиси, Брест, Севастополь, Сталинград шагьарал. Доб заманалда росулъа рагъде арал рукIана мухъилал, гIадатиял колхозникал, букIинчIо цIикIкIараб лъай, лъалеб букIинчIо щвалде щун гIурус мацI. Гьединлъидал, гьезул гIемерисел рукIана мухъилал рагъухъаби, цо-цо старшина, кIудияв сержант ва гьитIинав сержант, кIиго ефрейтор… Хъулухъ гьабулеб букIана жибго хьвадулеб артиллериялъулаб полкалда, кьвагьдохъабазул ва рекIаразул дивизияздагун полказда, гIемерисел мустахIикълъана ватIаналъул орденазе, медалазе ва баркалаялъулал кагътазе.
КIудияб ВатIанияб рагъдаса тIадвуссарав 29 рагъул гIахьалчияс жигараб гIахьаллъи гьабуна гIагараб росдае К.Марксил цIаралда бугеб колхозалда батIи-батIиял хIалтIабазда. Мусаев Абакар хIалтIана колхозалъул председательлъун, цогидал - бригадирзабилъун, рекьарухъабилъун.
ГIемерисел бихьиналги рагъде ун, колхозалда хIалтIизе хутIана 70 чи:15 бихьинчи ва 55 чIужугIадан. Рагъул соназда рукIарал колхозалъул документазда рекъон колхозалда букIана 450 гIи-цIцIани, 80 чIегIерхIайван, рекьи гьабулаан 68 гаялда. Бекьулаан аслияб къагIидаялда ролъ, пурчIина, муч, цIоросоролъ, гъолден, картошка, махорка, дагьалго пастIаналъул нигIматалги. Рагъул тIоцересел къояздаса байбихьун колхозалъул правлениялъ кIудияб кIвар кьуна магIишат цIуниялде ва цебетIезабиялде, красноармейцазул хъизамазе кумек гьабизе гIуцIана хасаб нахърател: 3 тонна картошка, 1,5 тонна муч, 1 тонна гъолден, 100 кг. багIаргьоло, 30 тонна рагIи - хер, 8 кубометр цIул, 10 кг квас, 5000 гъур. гIарацги гьоркьобе бачун.
Гьединго къачIалаан росдал школа, цIалдохъабазе кьолаан бухIараб квен, щибаб цIаракиялъ лъаб-лъаб къоялъ квен гьабизе гIуцIараб хасаб нахърателалдасаги кьолаан кванил нигIматал.
1944 соналъул 27 июналда колхозниказул гIаммаб собраниялъ хIукмуги гьабун, оборонаялъул фондалде кьезе босана кIиго фургон. Гьединго киналго колхозниказ рекIелъ кIудияб рохелгун, чIухIигун, ватIаналдехун бугеб жидерго рокьигун загьир гьабуна 1944 соналъул 6 ноябралда И.В. Сталиница революция бергьун 27 сон тIубаялда хурхун гьабураб доклад, хасго рагъулъ щварал бергьенлъаби, кватIичIого рагъ лъугIизе букIиналда ракIчIей, рагIи кьуна жеги лъикI хIалтIизе.
Тунзадерица кIудияб хIурмат гьабуна ва гьабулебги буго рагъдаса руссинчIел росуцоял ракIалдещвеялъе ва гьел кIоченчIого рукIине.
КIудияб ВатIанияб рагъ лъугIаралдаса 50 сон тIубаялда хурхун 1995 соналда росу бакьулъ, росдал хобалазда аскIоб бана гьел ракIалдещвеялъе памятник, аскIорго лъуна щивасул цIарги, гьавураб, хвараб заманги хъварал къанал. Росдал гIадамаз хIаракат бахъула памятникалда ва къаназда хадуб бербалагьизе, сверун бакI берцинго къачIазе. Бергьенлъиялъул къоялда гьенире ракIарула росдал гIадамал, цIалдохъаби, тIаде рачIарал росуцоял, лъола тIугьдул, ракIалде щвезарула рагъда тIагIарал. Гьеб тадбиралъ кIудияб квербакъи гьабула гIун бачIулеб гIел ватIаналде рокьи бугеблъун, чIахIиязул адаб бугеллъун куцазе.
РакIалде ккола гьаб макъала цIаларазда ракIалде щвелин рагъде арал, хварал ва араб бакI лъачIого тIагIарал росуцоял, дол кьогIал рагъул сонал, кIвар кьелин щибаб росдал рагъул заманаялъул тарих лъазабизе.

 

Автор: АхIмад Сулейманов, захIматалъул ветеран

Газета №: 19, от 13. 05. 2016 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.





Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Комментарии:

Оставить комментарий

При использовании материалов сайта, активная гиперссылка на сайт Hakikat.Info обязательна!
При использовании материалов сайта в печатных СМИ, на ТВ, Радио - упоминание сайта обязательно!