Сделать домашней|Добавить в избранное
 
Главная » Образование - Лъай кьей, мактаб » ХIалтIухъанасул къимат кидаго букIуна
на правах рекламы

ХIалтIухъанасул къимат кидаго букIуна

  • Версия для печати
Добавил(а): istina от 11-04-2016, 10:07

2015 соналъул 24 августалда ДРялъул бетIерасул тIадкъаялда рекъон ва 2015 соналъул 30 сентябралда къабул гьабураб ДРялъул Лъай кьеялъулгун гIелмуялъул министерствоялъул буюрухъалдалъун, республикаялъул гIаммаб лъай кьеялъул школазда гIуцIана чIахIиял классазул цIалдохъабазе махщел щвезе рес бугеб цIали. ЧIахIиял классазул цIалдохъабазда хIалтIухъанасул махщелал малъи цIияб тадбир кколаро. Гьеб буго советияб заманалдаго гIуцIун букIараб хIалтIи. Сунцаха тIамурал гьединаб къагIида цIигьабизе? Кинал шартIал гIуцIун ругел цIалдохъаби батIи-батIиял махщалие куцазе? Гьел ва цогидал суалалги рорхун, нижеца гара-чIвари гьабуна ДРялъул Лъай кьеялъул ва гIелмуялъул министерствоялъул профилияб лъай кьеялъул отделалъул начальник, педагогиял гIелмабазул доктор, профессор ХIажияв ХIажиевасулгун. 

2015 соналъул 24 августалда ДРялъул бетIерасул тIадкъаялда рекъон ва 2015 соналъул 30 сентябралда къабул гьабураб ДРялъул Лъай кьеялъулгун гIелмуялъул министерствоялъул буюрухъалдалъун, республикаялъул гIаммаб лъай кьеялъул школазда гIуцIана чIахIиял классазул цIалдохъабазе махщел щвезе рес бугеб цIали. ЧIахIиял классазул цIалдохъабазда хIалтIухъанасул махщелал малъи цIияб тадбир кколаро. Гьеб буго советияб заманалдаго гIуцIун букIараб хIалтIи. Сунцаха тIамурал гьединаб къагIида цIигьабизе? Кинал шартIал гIуцIун ругел цIалдохъаби батIи-батIиял махщалие куцазе? Гьел ва цогидал суалалги рорхун, нижеца гара-чIвари гьабуна ДРялъул Лъай кьеялъул ва гIелмуялъул министерствоялъул профилияб лъай кьеялъул отделалъул начальник, педагогиял гIелмабазул доктор, профессор ХIажияв ХIажиевасулгун.

- ХIажияв, цIалдохъабазда хIалтIухъанасул махщел малъи советияб заманалда лъикIаб ва пайдаяб ишлъун рикIкIунаан. Ахирал соназда гьеб рехун теялъе щиб гIилла букIараб?
- 1980 соналда бахъараб хIукмуялда рекъон, СССРалъул школазул 9-10 классазул цIалдохъабазе гIуцIун букIана захIматалде ругьун гьариялъул ва хIалтIухъанасул махщел малъиялъул хIалтIи. Лъимал цIалулаан УПКязда, ругьун гьарулаан махщалиде. Амма школа лъугIун унев чиясе щолароан хIакъикъияб, гьев завод-фабрикаялде хIалтIуде восизе къуват бугеб кагъат: я диплом, я свидетельство, яги удостоверение. Аслияб къагIидаялда, цIали букIана юридикияб къуват гьечIеб политикияб тадбир.
Росабазул школазул мастерскаязда цIалдохъаби хIалтIизе ругьун гьарулаан, УПКязда гьезие махщел щолаан. Росабазул школазда гIуцIун рукIана цIалулгун производствоялъул бригадаби. Гьенир хIалтIаниги цIалдохъабазе документ кьолароан.
1987-1988 соназда УПКял риххана, цIалдохъабазда махщел малъиялъул ишалда тIад мухъги цIана.
- Жакъа гьеб хIалтIи цIигьабиялъе гIилла щибха?
- Ахираб кIиго соналда жаниб республикаялда цIакъ кьваризабуна ЕГЭялъул иш. Гьелъул хIасилалда, 11 класс лъугIун унев щуазаргогIанасев цIалдохъанасе щвечIо аттестатал, гьезие вузазде цIализе нухал къана. Щибха гьез гьабизе кколеб? Гьел хутIулел руго къватIахъ, кколел руго къваригIел гьечIел ишазде гьоркьоре. Пуланаб хIалтIуе махщел бугилан абулеб сертификат бугони, щивасул рес буго хIалтIудеги лъугьун, харж босизе, ЕГЭялде хIадурлъизе, хадуб вузалде лъугьине. Щиб лъалеб, цо-цоял жидерго махщалида рекъон хIалтIун чIезеги бегьула.
- Кинаб даражаялдаха школазда гIуцIун бугеб гьеб хIалтIи?
- 2015 соналъул сентябралда республикаялъул гьоркьохъел школазул анцIабилел классазул цIалдохъабаз байбихьана профилияб цIалуде. Лъай кьеялъулгун гIелмуялъул министерствоялъул ихтияралда буго 24 профессионалияб колледж, гьел рухьинарун руго щибаб школалда хадур. Колледжаз халккола программаби тIуразариялда, лъаялъулгун махщалил даражаялда хадуб, ресалда рекъон, школазе кьола къваригIунел машинаби ва алатал. Колледжазул экспертниял къокъаби уна школазде учительзабазе ишалъулаб кумек гьабизе, малъула ва бихьизабула хIалтIи гIуцIизе кколеб къагIида. Школалъул ихтияр гьечIо цIалдохъанасе махщалил документ кьезе, 11 классалъул цIалдохъабаз колледжалдеги рачIун кьола экзаменал, гьениса щола гьезие дипломги.
Россиялда кибниги гIуцIун гьечIо гьединаб тайпаялъул цIали. Нилъер хIалбихьиялдаса ва хIадурараб нормативияб базаялдаса пайдаги босун, гьединабго цIали Россиялъул цоги регионаздаги кватIичIого гIуцIилин ккола.
- Кинал махщелазе ругьунлъизе рес бугеб школлъималазул?
- Жакъа республикаялда завод-фабрикал хIалтIулел гьечIолъиги хIисабалде босун, цIалдохъабазе кьола гьадинал махщелал: цифровияб информациялъул мастер, делопроизводитель, художник, лаборант-эколог. Руго богогьаби-кондитерал, автомеханикал, махх регъолел ва теплицабазул хIалтIухъаби гIадал махщелал щолелги. Стандарталда рекъон, пуланаб махщалие ругьун гьаризе рес гьечIеб школалда гьеб малъизе нижеца ихтияр кьоларо. Масала, росдал магIишаталда къваригIунел махщелал малъиялъе дандекколел шартIал ругеб школа республикаялда къанагIатги гьечIо, гьединлъидал, гьел малъизе нижеца изну кьоларо.
- Жидеего бокьунищ цIалдохъаби дарсазде рачIунел, яги…
- Жидеего бокьун рачIуна лъимал дарсазде, тIадежоялъе, эбел-инсул разилъиги цIехезе ккола. Цо-цояз, букIинесеб махщел жидеца цебего тIаса бищун бугин абун, лъимал гьенире риччаларо. Щибаб группаялда вукIине ккола 10-15 цIалдохъан. Школалъул компоненталдаса анкьида жаниб гьелде уна лъабго сагIат. СагIтазул гьеб къадар, лъикIаб махщел щвеялъе гIураб бугин абулеб буго мастераз.
- УПКял къваригIинехъин гьечIоха…
- УПКял ккола цIалдохъабазе хIалтIухъанасул махщел кьеялъул кьучI. Амма республикаялда жакъа цIунун хутIун буго цохIо Гъизляралъул УПК. Планалде босун буго щибаб шагьаралда УПКял рагьизе. Гьеб мехалда ургъизе бегьула школлъималазда малъулел махщелазул сияхI гIатIид гьабиялда тIад.
- Лъималгун хIалтIулел чагIи колледжазул мастералищ ругел яги школазул захIматалъул учительзабийищ?
- Гьеб ккола бищун захIматаб масъала. ЗахIматалъул учительзаби хIадуриялъул иш ДГПУялда цIакъ хашго гIуцIун буго, цIалун рахъиндалги, школазде хIалтIизе унев чи къанагIат вукIуна.
Байбихьул классазе захIматалъул учительзаби хIадурула колледжазда, гьезул лъаялъулгун махщалил даража лъикIаб букIуна.
Бихьизабиялда хъван буго, школалъул учителасухъа курс бачине бажарулеб бугони, тIоцебесеб иргаялда, гьев тIамулин хIалтIудейилан. ГьечIони, колледжалъулгун къотIи-къайги гьабун, школалъ гьениса мастер вачуна хIалтIизе. Гьеб гуребги, киналго учительзаби ритIизе руго жидерго лъайгун махщел камил гьабулел курсазда цIализе.
- ЦIидасан байбихьулеб хIалтIулъ гIоларел рахъалги захIматал масъалабиги камун ратиларогури?
- Бищунго захIматаб масъала буго махщел бугел учительзаби ва мастерал гIоларого рукIин. Масала, школалда информатика бачунев учителасда лъаларо цIиял программабаз тIалаб гьабулел захIмат цIуниялъул ва электротехникаялъул тIалабал.
Жакъа рес гьечIо бокьараб махщел цIалдохъанасе кьезе, гьечIо я гьелъие къваригIунеб материалияб база, яги кадрабаздалъул хьезаби.
Маялъул ахиралда нижеца хIисаб гьабизе буго гьеб хIалтIи байбихьун тIоцебесеб соналъул цIалул хIасилазул ва гъалатIазул. Гьелги хIисабалде росун, ургъизе ккола бачIунеб цIалул соналда хIалтIул даража лъикIлъизабиялда тIад.
Нури Нуриев
 

 

Газета №: 14, от 09/ 04/ 2106 Месяц выхода номера газеты. Например января Год выхода номера газеты. Например 2012г.





Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Комментарии:

Оставить комментарий

При использовании материалов сайта, активная гиперссылка на сайт Hakikat.Info обязательна!
При использовании материалов сайта в печатных СМИ, на ТВ, Радио - упоминание сайта обязательно!