Сделать домашней|Добавить в избранное
 
Главная » Общество - ЖамгIият » 2016 сон - МугIрузул лъагIел
на правах рекламы

2016 сон - МугIрузул лъагIел

  • Версия для печати
Добавил(а): istina от 20-02-2016, 11:17

Араб сон лъазабун букlана ахихъанлъиялъул лъагlеллъун, исанасеб сон - мугlрузда гlумру гьабун ругел гlадамазул гlумру-яшав лъикlлъизабиялъул лъагlеллъун

2017 сонин абуни, Россиялда букIине буго экологиялъул лъагIеллъун. 2016 сон нилъеца кIвар кьечIого тезе бегьуларо ва гъоркьиса байбихьараб ахихъанлъи цебетIезабиялде, рищни-къулалъул масъала роцIинабиялде тIаделъизеги ккола.

ГъутIби чIезе ва гIезаризе

СССР биххилелдего букIараб къадаралде - 26 азарго гектаралде республикаялда ахаз ккураб ракьалъул гIатIилъи бахинаби, гьайгьай, нилъ разияб бергьенлъилъун рикIкIине бегьула. Амма гъутIбуз кьолеб пихъил бачIин къадараб буго. Гьелъие аслияб гIиллалъунги рикIкIине бегьула бечедаб бачIин кьолел ахал гIезарулел гьечIолъи. ГъотIода пихъ гьарзаго бижиялъе хIажалъула гьелъие гьабулеб хъулухъ ва тIабигIаталъул лъикIал шартIал, тIоцебесеб иргаялда, лъалъадизе лъим. МугIрузул районазда ругел ахал лъалъазе лъим чIезабуни, гIагарал соназда жаниб 26 азарго гектаралдаса щвезе бегьула 150 азарго тонна пихъил, ай щибаб гектаралдаса 5-7 тонна. Гьеб, гьайгьай, дагь буго. Республикаялъул цIикIкIун бачIин кьолел гъутIби ругел ахазул щибаб гектаралдаса щола 15 тонна пихъил. Гьелдаса бихьулеб буго ахаз ккурал ракьазул къадар цIикIкIинабиялдаго бащалъулеб букIин гьениса щолеб пихъил бачIин цIикIкIинабизе ресал ратиги. Исанаги цIиял ахал гIезариялъул план цIикIкIинабиялъул магIна ккезехъин буго пихъил бачIин цIикIкIинабиялъул суалалде кIварбуссинабичIониги бегьилин абураб. Араб соналъ нилъеца гьеб план 29 проценталъ цIикIкIунги тIубазабуна. Амма гьаниб цебечIараблъун лъугьунеб буго ахазукьа бакIарараб пихъ жиндир заманалда бичиялъул масъалаги. Нилъеда бакIаризе кIолеб пихъ базаразда бичизе бажаричIони, ахаз ккураб ракьалда пихъил бачIин цIикIкIинабизеги кIолеб гьечIони, гьанже бугелдасаги гIемерго цIикIкIараб гIатIилъиялда цIиял ахал гIезариялъул нилъ разияб хIасил ккей щакаб буго. 2015 соналъ, ай тIубараб лъагIелалъго, республикаялда гIицIго 12 гектаралда гIезаруна пихъил цIикIкIараб бачIин кьолел ахал. ЦIикIкIараб бачIин кьолеб ахлъун рикIкIуна цо гектаралда 1500 гъветI бугони. Амма гIемерисел ахазул щибаб гектаралда буго 2500-2800 гъветI. Гьединал ахазул цоги хаслъилъун лъугьун буго гьенир чIарал цIиял гъутIбуздаса пихъил бачIин 2-3 соналдасан щолеб букIин. Гьеб тайпаялъул ахил бищунго захIматаб масъалалъун лъугьуна тIоцебесеб соналъго гIемераб гIарац тIад харж гьабизе кколеб букIин. Масала, гьединаб ахил цо гектар гIезабизе тIоцебесеб соналъ хIажалъула 1,5 миллион гъурущ. Гьединго хIинкъи букIуна тIабигIияб балагьалдалъун тIубанго ах хвезабиялъул. Цоги лъикIаб рахълъун рикIкIине бегьула, масала, цо яги чанго гектаралда ругел гъутIбузул къадар, цIиял тIаде чIун, соналдаса соналде цIикIкIинаби. ЦIикIкIун пайда кьоледухъ ахал гIезариялъул аслияб пайдалъун рикIкIине бегьула пихъил цIикIкIараб бачIиналдаса щвараб гIарац хадубккунги ах гIатIид гьабиялъе хIалтIизабизе бегьулеб букIин. Жакъа республикаялда 26 азарго гектаралда ругел ахазул бачIин щуго-анлъго соналде бахине бегьула 450 азарго тоннаялде.
Ахикьа пихъил бачIин цIикIкIинабиялъул рахъалъ дунялалъулго улкабаз мисал босизе мустахIикъаблъун лъугьун буго Китай. Цо лъагIалида жаниб гьениб бакIарулеб гIечги цогидал киналго пачалихъазда гIезабулеб гIечги цого къадаралъул букIуна. Америкаялдайин абуни, гIечул бачIин щуго нухалда дагьаб буго. Цо-цояз гIад-хочIие гьабизе бегьулеб хIужа бугониги, чара гьечIого хIалтIизабизе ккола советиял щугосонилал планазул заманалда букIараб лъикIаб хIалбихьи. Хасго Грузиялда рукIана гьеб рахъалъ лъикIал хIасилал.

ЧIахIиял масъалабиги церелъун...

МугIрузул районазда гIумру гьабун ругел гIадамазул къадар дагьлъичIого букIиналъе лъазабизе ккола росаби чIороголъиялъе, чIунтиялъе гIилла. Аслияб гIилла ккола хIалтIи гьечIолъи. Шагьаралде дандеккун, магIарухъ ругезе яшав гьабиялъе гIемераб гIарац къваригIунаро. Транспорталда рекIаралъухъ, къаде кванаралъухъ ва цогидалъухъ шагьаразда ругез щибаб къоялъ хвезабизе ккола бищун дагьаб 300-400 гъурущ. Гьедин хIисаб гьабуни, магIарухъ вугесул харжалъул микьазарго гъурущ бащалъулеб буго шагьаралда вугесул 15 азарго гъурщида. Щай дица гьелъул бицунеб бугеб? Щайгурелъул, мугIрузул росабалъ хIалтIухъ кьезе кколеб мухь гIемерго гIодобегIанаб букIине бегьулелъул, гьенир предприятиял рагьиялъе пачалихъалъул гIарацги дагьаб гурони унаро. Мухь дагьаб бугилан цояс инкар гьабуниги, цогидав вохуца холаго хIалтIила. ХIалтIи къваригIарал гIунги тIокI ругелъулха. Халкъ мугIруздаса гочинчIого букIиналъе кинаб бугониги предприятиялда мадугьалихъ ругел районазулгицин росаби рухьунеб хIал гIуцIизе ккола. МагIарухъ цо районалъул централда рагьани рахь къабул гьабулеб ва гьелъул нигIматал хIадур гьарулеб завод яги кIудияб цех, гьелъ жиндаго сверухъ рухьинарила цогидал росабиги. Гьезда гьоркьоса цо росулъ рагьила хIан гьабулеб, цогидалъуб тIорахь гьабулеб цех - гьел киналго рукIина кIудияб предприятиялъул гIаркьелаллъун. ГIагарал соназда пачалихъалъул аслияб масъалалъун лъугьине ккола гьединал проектазда рекъон хIалтIулезе квалквалал гьукъиги гьезие субсидиял кьеялъулъ бигьалъаби лъугьинариги.
Базаразда бищунго цIикIкIун бичун унеблъун лъугьун буго рахьги тIорахьги. Цогидал нигIматазда гьоркьор гьез кколеб буго 47 процент. Ахираб ункъо соналда жаниб рахьдал нигIматал кванилъ хIалтIизарун руго халкъалъул 93 проценталъ.
Рахьдал бизнесалъул цо лъикIаб рахъ буго, росдал магIишаталъул киналго нигIматал, гьездаго гьоркьор рахьдалги хIадур гьарулезе пачалихъалъул рахъалдасан бигьалъаби рукIин. Амма суал бачIунеб буго республикаялда ратиладай щивав член акциязул бетIергьанлъун лъугьунеб акционеразул общество жидеца гIуцIизе тIаде босулел хIаракатчагIи? Щайин абуни, нилъерго базаразда гурони, къватIире ричизе ритIизе ярагьунеб качествоялъул рахьдал нигIматал жеги нилъер гьанир дагь гурони хIадур гьарулел гьечIо. ТIад арал харжал рецIиялъул суалалде рачIани, цо гьитIинаб магIишаталъул мисалалда хIисаб гьабилин. МоцIида жаниб гIакдаца кьола гIага-шагарго 600 литр рахьдал. ГIакдадаса цIикIкIун рахь бечIчIулеб микьго моцIалъул хIасил гьабуни, гьеб ккола 4800 литр. КIиго моцIалъ гIакдал рахь дагьлъула - телин гьединаб щибаб моцIалъ 300 литр кьолин. Гьедин тIаде жубазе бегьула жеги 600 литр. ГIола кинабниги 5400 литр. 10 гIакдаца лъагIалие кьола 54000 литр. Жакъа рахьдал литралъул багьа буго 25 гъурущ. Гьедин щолеб буго миллионгун 350 азарго гъурущ. ТIад унел харжал: рагIи-хералъухъ ва кормалъухъ 25-30 азарго гъурущ, гIачи речIчIулеб аппараталъухъ - 25 азарго, хьихьаралъухъ - 180 азарго, бензиналъухъ ва соляркаялъухъ 15 азарго - кинабниги 300 азарго гъурущ. 1 350 000 гъурщидаса гьеб тIаса бахъани, хутIулеб буго бацIцIадаб хайиралъул 775 000 гъурущ. АнцIабго гIакдаца гьабураб 10 бачихъ щвараб (цо бачил багьа анлъазарго гъурущ) 60 азарго гъурущги тIаде жубани кколеб буго 835 000 гъурущ. Гьединаб къадаралда бацIцIадаб хайир кьолеб буго тIоцебесеб соналъ.

Рищни-къулалъул масъала

МугIрузул районазда рищни-къул гIемерлъи лъугьун буго захIматаб масъалалъун. Гьеб бухIани яги ракьулъ букъани - экологиялъе зарал ккола. Щибха гьабилеб? Гьеб бичизе бегьула. ГIадада гуро Рссиялъул гIемерал регионазда рищни-къулалдаса пайда босулел предприятиял гIуцIун ругел. Гьелъул кколеб буго кIийихъан хайир. Цо бугони, пачалихъалъулгун къотIи хъвазе бегьула рищни-къул бакIаризе. КIиабилеб бугони, гьелъухъ мухьги щолеб буго. Гьеб кIиябго цадахъ ккезабун хIалтIани, гIарац щолеб буго бакIараралъухъ пачалихъалъухъа ва бичун босулеб предприятиялъухъа. Гьединал предприятиял нилъер гьанир гIуцIиялъе хIажалъула рищни-къулалъул сортал ратIа гьарулеб линия, пресс, къайи баччулеб чанго машина ва рищни-къул баччулеб хасаб машина. Гьединаб предприятие рагьани, нужеца гьелъул сортал ратIа гьарула, ай батIа-батIаго лъола пластик, махх, кагъат ва картон. Цинги гьеб кинабго батIа-батIаго прессалда гъоркь лъола. Гьедин хIадур гьарурал пластикалъул, маххул яги кагътил ункъбокIонал къанал машинаялда тIад лъола ва бичизе битIула. Лъица гьеб босулеб? Босизе бокьарал гIезегIан руго, амма гьел ралагьизе ккола. ХIакъикъаталда, гьел ункъбокIонал къанал ричун росула пластикалъул, маххул тIагIелал ва картон хIадур гьарулел киналгоязде гIунтIун компанияз. Гьединаб ишалде гъорлъе лъугьун ругез абулеб буго кIвар кьезе кколин хIалтIизе гIадамал тIаса рищиялде. ГьедигIанго рекIее гIолеб хIалтIи гурелъулха, рищни-къулалъул гохIазда гъорлъ хъирщади. Кин бугониги, хIалтIизе чи камун хутIиларо. МагIарухъ гIадамал гIазабалда гъоркь руго рищни-къулалда гъорлъ къан. РацIцIалъиги лъугьунеб бугони, гьелъухъ гIарацги щолеб бугони - гьеб лъикI гьечIищ.

 

Автор: ГIабдула КЪУШЕВ

Газета №: 7, от 19. 02. 2016 г.





Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Комментарии:

Оставить комментарий

При использовании материалов сайта, активная гиперссылка на сайт Hakikat.Info обязательна!
При использовании материалов сайта в печатных СМИ, на ТВ, Радио - упоминание сайта обязательно!