Сделать домашней|Добавить в избранное
 
Главная » Горянка - МагIарулай » Манаршал шигIрияб улка
на правах рекламы

Манаршал шигIрияб улка

  • Версия для печати
Добавил(а): istina от 18-12-2015, 10:25

ВатIанги хирияй халкъги бокьулей

Кьуру бекIкIун бараб
росу рагIалда,
Роолаб гIужалда лъарахъ йиго дун.
Лъелъе, хIункъби гIадин,
хIатIалги риччан,
Биччараб ганчIида
гIодойги йикIун.

Манарша ГIисаева

МагIарулал ракIарараб данделъиялда Россиялъул халкъияй артистка Сидрат Мажидовалъ цо гьадинаб гьара-рахьи гьабуна:
- Я, Аллагь, магIарулаз хIатIал чIанщиналъур тIугьдул рижаги! Дие цIакъ бокьана Сидратил гьара-рахьи. Киналго магIарулаз хIатIал чIаралъур рижулел ратичIониги, ракIчIола Манаршаца хIетIе чIаралъур гьел рижулел ратиялда. ТIугьдузго батила шагIиралъул чорхолъ кIудияб рокьи бекьараб: гIагараб росдаде, росдал гIадамазде, гIумруялде, хъизамалде…
Бигьаяб букIинчIо Манаршае шигIрияб улкаялде нух. Амма гьелъул кучIдуз жидецаго бахъана цIалдолезухъе нух, гьезда кIвана щивасул рекIелъе лъугьине, гьелгун гаргадизе, жидерго балъголъи гьурщизе.
Манарша ГIисаева ккола ЧIарада районалъул Гьочоб росулъа. Хъизан букIана кIудияб - щуго васги лъабго ясги. Цо батIияб недегьлъиялъул нур бугеб рокьигун бицуна Манаршаца лъимерлъиялъул:
- Цоцаца хьихьарал гIадин, гIуна ниж. Дун ккола яцазда гьоркьой бищунго кIудияй. Цересаго унаро эбел-инсул гIумруялъул дарсал. Гьезул аслияблъун букIана: гIадамазе рокьи бикьейилан абураб.
Дун ракьалда талихIай,
Рукъ буцIцIараб батиялъ.
ЦIа гъасда ккурай бабал,
ЦIубараб гIакълу батун.

ГIумрудул лъалкIал тараб,
Нухда инсул захIматалъ.
Заманалъул бакIлъаби,
Лъазе течIо нижеда.
ГIумруялда бищун кIудияб талихIлъун щиб рикIкIунебилан гьикъидал, Манаршаца жаваб кьуна:
- Дида жеги ратичIо ва рагIичIо дун йокьуларилан абулел гIадамал абун. Гьеб кколарищ унго-унгояб талихI, хасго шагIиралъе.
Манаршал гьаракь рагIана халкъалда, кIудияб адабгун ва рокьигун къабул гьаюна цIалдолез. Гьелъие нугIлъи гьабула исана МахIачхъалаялда Расул ХIамзатовасул цIаралда бугеб миллияб библиотекаялда шагIиралъул творчествоялдасан тIобитIараб тадбиралъ.
Гьенире данделъун рукIана шагIирзабиги, хъвадарухъабиги, гIалимзабиги, Манаршал гьудул-гьалмагъзабиги, росуцоялги. КIалъазе рахъараз лъикIаб къимат кьуна шагIиралъул махщалие.
"ГIагараб Дагъистан" жамгIияб гIуцIиялъул хIукмуялдалъун, Манарша ГIисаевалъе кьуна "Дагъистаналъул халкъияй бахIарчIужу" ("Народный герой Дагестана") цIарги Меседил цIваги. Гьединго араб соналда шагIиралъе щвана цоги шапакъат - Россиялъул Хъвадарухъабазул союзалъул хIукмуялдалъун, гьелъие кьуна Лермонтовасул медаль.
Жакъа авар адабияталда драматургия гьечIин абуни, мекъи ккеларо. Амма магIарул драматургиялдаги хасаб лъалкI тана Манаршаца. Гьелъ хъвана "жакъасеб къоялъул къваридаб къисалъун кколеб" "Тарбиялъул гъалатIал" абурал пьеса. Гьениб бицунеб буго наркотиказ бикъараб гIолилазул талихIалъул.
Дагьаб цебегIан Манарша пьесаялда рекъон, Авар театралда бихьизабуна "Тарбиялъул дарсал" спектакль. ЦIалдолезухъе щвана шагIир, хъвадарухъан ва драматург Манарша ГIисаевалъул ункъо тIехь.
Цо-кIиго рагIи абизе бокьун буго "МагIил дандерижи" тIехьалъул хIакъалъулъ. Гьеб тIехьалъ дун унго-унголъун гIумруялда тIад ургъизе тIамуна. Бихьулищха - нилъеца чияе гьабураб квешлъиги, лъикIлъиго гIадин, нилъехъего тIадбуссун бачIунеб буго.
ТIехьалъул аслияй герой данделъана жинцаго жиндиего хIадур гьабураб умумуз абухъе, "магIу ххун хинкI кваназабураб херлъигун". ГIолохъанлъуда жинцаго дандиялъе гьабураб квешлъи магIугун тIадбуссуна гьелъухъе. ТIехьалъул аслияб магIна - гьабуге гIадамазе квешлъи, гьеб ахирги духъего рещтIуна. ГьитIинаб ВатIаналде бугеб кIудияб рокьул бицунеб буго шагIиралъ "Росдал гьаракь" тIехьалда. Гьениб цо бутIа буго росу машгьур гьабурал росуцоязе сайгъат гьабураб. Хъвана шагIиралъ Гьочоб росдал гIадатиял гIадамазул хIакъалъулъги. Манаршаца кIудияб адабалда рехсана, шигIрияб дунялалде ячIунаго, шагIир ГIайшат Малачиевалъ гьабураб кумекалъул. РекIелъ кIудияб чIухIигун бицана Манаршаца гьудулзаби-шагIирзаби Сабигат МухIамадовалъул, Залму МухIамадовалъул, ГIайшат Малачиевалъул:
ГIайишат, дир недегьай,
Сабигат, дир хIалимай,
ХIалкъараб ракI тIегьалеб
ТIегьлъун дие Залмуги.
ХIурматгун рехсана Манаршаца шагIир Залму Батировалъул цIарги:
- Гьей ккола дир насихIатчIужуги мугIалимги. Дида гьелъ рицана шигIрияб улкаялъул балъголъабиги, малъана лъикIаб-квешабги, - ян абуна гьелъ. Гьелъул шигIрияб дунялалъул аслияб ахIи: "Дие нуж рокьула, гIадамал", - абураб буго. Гьел рокьул куркьбаздаги рекIун, Манаршаца тIавап гьабуна шигIрияб тIадегIанлъиялде, борхалъиялде. Гьебго борхалъудасан гьелъ гIадамазе сайгъат гьабулеб буго къисматалъул бищунго къваридал къояздагицин гьелъул гьурмадаса бачахъизе кIвечIеб хIикматаб гьими. Гьеб гьимиялъулъ буго шагIиралъул гIумруялъул магIна.
Исана Манарша ГIисаевалъ тIубана 50 сон. Бокьун буго лъикIай шагIир, хIикматай чIужугIадан Манарша ГIисаевалда баркизе гIадамазе гьабураб лъикIлъиялъул гвангъи жиделъ бессарал талихIал сонал. Жеги гIемерал соназ шагIиралъул кочIол гъасда хинлъи батаги цIалдолезда.
ШагIиралъул шигIрияб улкаялде нуцIа къирулаго, батараб недегьаб, рокьул цIураб гьаб кечIалъ дие гIажаибаб асар гьабуна:
Дир хъиргъудул сверуда,
Бусен чIвараб хIинчIин мун.
ХIалалаб цIунун хьваде,
ЦIар берцинай Аминат.

Къварилъи гIемер лъайдал,
Манзил къокълъун ягъула,
ГIазабилан течIого,
ТIаса лъугьа, бабал яс.
Кинха паналъиларей нусалъулги якьадалъулги цоцаздехун бугеб гьоркьоблъиялда.
Эбелалъ ясалда кинигин, меседилан, дарманилан абулеб буго гьелъ цо вугев васасул хIурулгIиналда.
Киназего гIадин, жакъа Манаршаеги рахIат толеб гьечIо миллаталда гьоркьор лъугьунел ругел рикьалабаз:
Киб араб нилъер гъунки,
Киб тараб нилъер чIухIи,
ХIелхIеди рекъолареб
Къуватаб бахIарчилъи?
Гьединаб ахIи балеб буго шагIиралъ миллаталде. Гьединаб суалгун гьей кIалъалей йиго гIагараб халкъалда. КIудияб хьул буго шагIиралъул гIолилазда умумузул гIумруялъул дарсалги насихIаталги кIоченарин, гьелъул бищунго урхъараб анищлъун ккола:
ЦIвабзазде цIар арал васал рахъине,
Васазул яхIалъе ясал хIелизе,
ХIакъираб, инжитаб
нухккун унезда,
Улбуца ирсилаб намус малъизе.

ГьитIинал гъалатIал
гIочIой чIвачIого,
ГIумру битIулеб кьучI
щулияб лъезе.
Нилъер херлъи кколел
хазина - лъимал -
Лъил рукъ батаниги,
бугIун гьез цIезе.
МугIрул чIужугIаданалъул вацасде букIунеб мугIрулгIан борхатаб, тIадегIанаб рокьи борцунеб роценго бугебдай дунялалда:
Бицун рагIабазулъ
гьинищ дир асар,
Аслу борхун арал гьал бахIарзазул!
Гьезде бугеб рокьи къалмикье инищ,
Гьаб дунял дий цIурал,
тIулалъул вацал.
Манаршал шигIрияб улкаялде сапар бухьарал цIалдолезда гьениб батила рокьиги, рохелги, лъикIлъиги, ватIанги, росуги, росдал гIадамалги.
Манаршал шигIруялъулъ бессараб росдал сипаталъ хIайран гьаюлей йиго дун, гьей пикрабалъ, анищалъ росугун, росдал гIадамалгун йиго. Гьелъул гIумруялда, талихIалда бараб нурлъун кколел руго гьел.
Нуралъул кьералгIан берцинал росуцояздаса чIухIарай шагIиралъ ахIулеб буго:
Къабул гьае, ВатIан,
дур загIипай яс,
Зияраталъ йиччай хваразде тIаде.
ТIелхазда тIирщарал
дир магIил гараз
Чуризе риччанте
ганчIилал гьурмал.

Тавбугин юссанин,
дир гIагараб ракь,
Рокьи дуде бугей, къабул гьае дун.
Малъкъосун къуларай
къарал ясалъе
КъвакIун тамихI кьоге,
гIагарал мугIрул.
Киехун йигониги, росдал яслъун хутIарай шагIиралъ хIеренго хъвалеб буго риидал росулъ букIунеб рогьелалъул:
- Риидал дир росу батIияб буго,
Берцинаб букIуна гьаниб рогьелцин.
Гьанир заманалъухъ балагьуларо,
Заманалда рекъон жалго хIалтIула.

Зодил бецIлъи уна
гирун мугIрулъан,
Макьил кварал тIураб
тIамула хъахIлъи.
ТIогьол бадиб чIараб магIу гьекъезе Бакъуца ракьалде ритIула чIорал.

ТIокIабги берцинго кинха хъвалеб!
Гъаргъар щолеб гIадаб асар гьабуна Манаршал Къарал гIоралде гьабураб кечI цIалидалги:
Кьурабазда гьоркьоб
аздагьо гIадин,
Мун чIухIун кIалъаге
лъалел иццазда
Лъазе букIинчIо мун магIарулазда,
МагIулъун гьел дуе цолъичIелани.

Щай хъачIго кIалъалеб
бугеб лъаралгун,
Гьез къвал бачIебани,
мун щиб букIараб?
Жалго гьитIиназул гьунар кIудияб,
Гьунар дуеги кьун, лъугIула лъарал.
ЛъугIел гьечIел, чвахи къатIуларел Манарша ГIисаевалъул шигIрабазе гьарула тIадегIанаб роржен.

КъабихIаб жо буго кIигьумерчилъи,
Гьединал кантIулеб кумек кье,
Аллагь.
Карагьатаб буго чидай хIелхIеди,
ХIакъикъат лъаларел
рикIкIад гьареги.

 

Автор: Шамай Хъазанбиева

Газета №: 49, от 18. 12. 2015 г.





Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Комментарии:

Оставить комментарий

При использовании материалов сайта, активная гиперссылка на сайт Hakikat.Info обязательна!
При использовании материалов сайта в печатных СМИ, на ТВ, Радио - упоминание сайта обязательно!