Сделать домашней|Добавить в избранное
 
Главная » Горянка - МагIарулай » Пашманаб ругьел
на правах рекламы

Пашманаб ругьел

  • Версия для печати
Добавил(а): istina от 27-11-2015, 11:21

22 ноябралда къадаралде щвана шагIир ва драматург Машидат Гъайирбегова

ЦIаралгун рецц-бакъалде бакъдебусс гIадин, гьетIичIо, хIалтIиги инсанлъиги, щобда чIвараб байрахъ гIадин, борхатго ккуна. Гьедин хъвалеб буго "КочIолъ батана дир рухI" абураб асаралда Дагъистаналъул шагIир ва драматург, ГIахьвахъ районалъул КIаратIа росулъа Машидат Гъайирбеговалъ.

Гьал къоязда рекIеде магIу тIинкIараб пашманаб хабар тIибитIана Дагъистаналда. 88 сонил ригьалда нилъедаса ятIалъана Машидат.
М. Гъайирбегова йикIана тIабигIаталъго шагIирлъун йижарай инсан. ТIолабго гIумру адабияталъе кьуна гьелъ. Гьединлъидал, цIакъ бечедаб ирсги хутIана гьелъул наслабазе.
КечI гьабизе, рагIаби херхине гьелъул махщел тIад калам гьабизе рес гьечIеб, камилаб букIана. 1950-абилел соназдаса байбихьун, жакъа къо щвезегIанги Машидатица къалам кодоса бортизе течIо. Басмаялда рахъана "НекIсиял гьудулзаби", "ТIогьире нухтIа", "ХъвачIого хутIарал кагътал", "МугIрузул гIадамал", "РакIалъ цIа гIолеб буго", "МагIарулазул рагIи", "Имам Шамил", "РикIкIадай яц", "ГIумруялъе гIоло" абурал ва цогидалги тIахьал. Гьел къватIире риччана Дагъистаналъул ва Москваялъул тIахьазул издательствабаз. Гьелъул асаразул аслияб темалъун ккана умумузул къисмат, гьезул гIумруялъул хIалбихьи, гIакълу, жакъасеб гIелалъул бахIарчиял ишал, умумузул ирсалде гьезул бербалагьи. Гъайирбегова адабият хириязул рекIелъ хутIана цересел гIелазул гIакълуги тарихгун нахъе тараб бечедаб ирсалъе ритIухъай, гьеб бацIцIадго цIунулей, цебехун бачуней чIужугIаданлъун. Гьелдаго цадахъ чIужугIаданалъул къисмат, гьелъул къохIехьей, рекIел бацIцIалъи, хIалтIулъ жигарчилъи…
Доб мехалда СССРалдаго тIибитIун ана гьелъул "Я - хозяйка гор!" абураб гьаракь.
ТIабигIаталъ кьураб гьунаралдаго цадахъ гьелъие щвана М. Горькил цIаралда бугеб Москваялъул литературияб институталда тIадегIанаб лъай. Гьелда цебе Гъайирбеговалъ лъугIизабун букIана С. Стальскиясул цIаралда бугеб Дагъистаналъул пединститут. ЦIалул соназдаго загьирлъана гьелъул кочIое бугеб махщел, гьунар. Гьебго заманалда къватIире рачIана тIоцересел асаралги.
Москваялда цIалулаго Машидатил асарал къватIире риччала гIурус мацIалдаги. Адабият бокьиялъ гьей тIолабго гIумруялъ тIамула аваразул халкъиял ва инкъилабалда цересел кочIохъабазул асарал ракIаризе, гьеб рахъалъги гьелъул гьабураб хIалтIи гIезегIанго кIвар бугеб ва пайдаяблъун рикIкIуна гIалимзабаз.
Гьей хIалтIана Авар театралъул директорлъунги. Гьелдаса нахъе нижер гьудуллъи гьоркьоса къотIичIо. Театралъул къоабилеб сезон рагьана дица лъураб "Вехьасул намус" абураб Машидат Гъайирбеговалъул пьесаялда рекъон хIадурараб спектаклялдалъун. 1975 соналда "Гьудуллъи" журналалъул лъабабилеб номералда МухIамад ГIабдулхIалимовас хъвана: "Вехьасул намус" - гьеб буго Авар театралъул цIияб бергьенлъи", - ян.
Машидат Гъайирбеговалъ хъвана "ТалихIаб къо", "Даният", "Рагъул дандерижи", "БагIарав партизанасул яс" ва гIемерал цогидалги пьесаби. 1950 соналдаго лъун буго гьелъул "ТалихIаб къо" абураб пьеса Авар театралъ. 1956 соналда лъуна "Такъсирги тамихIги" ва хадусел соназ - "БахIаралъул хъачIаб чIинчIо"абурал пьесабазда рекъон спектаклял.
Машидатица наслабазе тана магIарул халкъалъул рекIел гьайбатал ва тIадегIанал къасдал, анищал. Гьей унго-унголъунги къеркьана хIалихьалъиялде данде, жиндирго асаразулъ тасдикъ гьабуна ритIухълъи, сахаватлъи ва гIаданлъи.
ШагIир гурейги, гьей йикIана гIакъилай, цIодорай гIадан. Гьелъие хирияб букIана инсанлъи, гIаданлъи, гIадатлъи, гIадлу-тадбир. Гьелъие гIоло хъвадарана ва хIалтIана "МагIарулай" журналалъул редакторлъун, "Гьудуллъи" альманахалъул редакторлъун. 1956 соналдаса нахъе гьей йикIана СССРалъул Хъвадарухъабазул союзалъул членлъунги.
Микьго директор хисана дун хIалтIулаго Авар театралда. Машидат Гъайирбегова гIадин махщелчилъиялъул къимат гьабулев директор ккечIо. Цогидаз гIадин, бикъа-хъамун бечелъичIо, цIаралгун рецц-бакъалде, бакъдебусс гIадин, гьетIичIо. ХIалтIиги инсанлъиги щобда чIвараб байрахъ гIадин борхатго ккуна.
Жиндирго шигIрабаз, насихIатаз гьелъ цIалдохъаби ахIана ватIан бокьизе ва цIунизе:
"Киналго анищал, кинабго рокьи,
Дица дуе кьола, бокьулеб ВатIан".
АхIана сахаватаб гIумру гIуцIизе, мисалияб гIамал чорхолъ куцазе, гIелмуялде руссине, цоцазул адаб-хIурмат гьабизе. Жиндиего бокьулареб чияе гьабунгутIизе. Сундулъго сабру, гурхIел, сахаватлъи букIинабизе. Эбел-инсул къимат рехун тараллъун рукIунгутIизе. Жиндирго эбел, Загъаласул ПатIиматие сайгъат гьабураб буго гьелъул "ТIоцебесеб рокьи" абураб асар.
"ТIоцебесеб рокьи,
ракIалъул чIухIи,
Дида чIалгIинегIан
мун чIаго йикIа".
Машидатие цIакъ хирияб букIана кечI-бакъан. Гьелъги ятила гьей Авар театралдеги ячIарай. "Жакъаги зурма-къолол бакъан рагIулеб буго, кьурди бокьулеб ракIалъ гьений ахIулей йиго… Гьалдолаго хьаг тана, цIетIаго хинкIал тана, Гьайт бачун захIмат лъураб гьоцIие щун ятана".
МашаАллагь! Цо гьелъул букIараб гьунар кьурдуе. Нус-нус бертаби, анцI-анцI балетал, ансамблял, аза-азар кьурдухъан вихьана дида. Аммаха, Машидат! Цо гIажаибго пахруяб гуч, къадру-къимат чорхолъ бессараб гьайбатлъи, тIолабго сверухълъи къвалакье бачараб беричаб гIамал, гIодобе биччараб сабурлъи, сабруяб тIадегIанлъи… Дида киданиги ва лъилниги бихьичIо гьединаб! Гьедин хъвалебги буго, мунагьал чураялъ, "Дир кьурдиялъул хаслъи" абураб кочIолъ:
"Амма доб цебе гIадаб
тIадагьлъи гьечIониги,
Дир кьурдиялъул хаслъи
хисилареб кидаго".

ЗахIматаб унтиялъ, халатбахъун рокъой хутIарай гIаданалда угьи-зигарди гьечIого, хIалимаб, загIипаб гIамал гIодобе рехун, цIияб гIумруялде каву рагьизе кIвана. Кида жиндихъе рачIаниги, я росабалъе ритIизе, мажгитазул минаразда разе исламиял байрахъал рукъулей, как баялъе къапаби гьарулей, яги хъвадарулей ятулаан. Кида дун щваниги, гьале гьаб бакIида тIад кIусун вукIана ЧIикIаса СагIид-апанди, мунги чIая гьанивилан абулаан. ТIуянго диналде юссунги йикIана. Жиндаго цIарги Машидат-СагIидат хIажияй лъуна.
Жинцаго абухъе, "дунялалъулго ургъел бокьун тIаде боси" ахирисеб хIухьел цIазегIан течIо мунагьал чураялъ. Гьединлъидал, бугебщинаб гьунар, тIолабго къуват кьуна гIадамазе. ГIадамазда жий даим кIочонарейлъун гьайизеги кIвана Машидат-СагIидат хIажиялда. Аллагьасги кIодо гьаюн ятаги жиндирго цIар бацIцIадаб намусалъ цIунизе кIварай, къадру кIудияй МагIарулай.

 

Автор: ХIайбула ГIабдулгъапуров

Газета №: 46, от 27. 11. 2015 г.





Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Комментарии:

Оставить комментарий

При использовании материалов сайта, активная гиперссылка на сайт Hakikat.Info обязательна!
При использовании материалов сайта в печатных СМИ, на ТВ, Радио - упоминание сайта обязательно!